Home Những bài văn hay lớp 11 [Văn mẫu học sinh] Phân tích bài thơ Chiều tối của Hồ Chí Minh

[Văn mẫu học sinh] Phân tích bài thơ Chiều tối của Hồ Chí Minh

by Huyền Trang

[Văn mẫu học sinh] Phân tích bài thơ Chiều tối của Hồ Chí Minh

Dàn ý chi tiết

1.

Hướng dẫn

Mở bài

Tập thơ “Nhật kí trong tù”

– Tập nhật kí bằng thơ, gồm 134 bài thơ chữ Hán (Ngục Trung nhật kí), chủ yếu theo thể tứ tuyệt làm trong thời gian Hồ Chí Minh bị cầm tù ở nhà lao Tưởng Giới Thạch.

Văn bản

– Bài thơ 31 của tập Nhật kí trong tù, được sáng tác vào cuối mùa thu năm 1942, trên con đường từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo.

2. Thân bài

* Thời điểm: Chiều tối là thời khắc cuối cùng của ngày.

Hoàn cảnh: Với Hồ Chí Minh, đây là chặng cuối cùng của ngày bị đày ải.

=> Dễ gây trạng thái mệt mỏi, buồn chán. Thế nhưng cảm hứng thơ lại đến với Bác một cách ngẫu nhiên.

* Bức tranh thiên nhiên:

– Hình ảnh cánh chim:

+ Quen thuộc trong thơ ca, vừa mang ý nghĩ không gian, vừa mang ý nghĩa thời gian:

Chim bay về núi tối rồi (Ca dao)

Chim hôm thoi thót về rừng (Truyện Kiều)

Mây vẩn tầng không chim bay đi (Thơ duyên)

Chim nghiêng cánh nhỏ bóng chiều sa (Tràng giang)

+ Cánh chim trong Mộ được bổ sung thêm ý nghĩa trạng thái, tâm trạng (quyện) qua cái nhìn cảm thông của tác giả.

Cội nguồn của sự cảm thông ấy chính là tình thương yêu mênh mông của Hồ Chí Minh.

– Hình ảnh chòm mây:

+ Gợi nhớ hình ảnh trong những câu thơ xưa:

Ngàn năm mây trắng bây giờ còn bay (Hoàng Hạc lâu)

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt (Thu điếu)

+ Chòm mây trong câu thơ Hồ Chí Minh là chòm mây quen thuộc trên bầu trời, gợi cảm rất

nhiều về cái cao rộng, trong trẻo, êm ả của chiều thu nơi núi rừng Quảng Tây.

=> Tâm hồn ung dung, thư thái.

+ Câu này phần dịch thơ dịch chưa đạt.

=> Cánh chim, chòm mây như mang tâm trạng con người: mệt mỏi, cô đơn, lẻ loi, lặng lẽ. Và dường như chúng cũng mang nỗi buồn trong cảnh ngộ chia lìa.

Vẻ đẹp của hai câu thơ thể hiện bản lĩnh kiên cường của người chiến sĩ, bởi vì nếu không có ý chí, nghị lực, không có phong thái ung dung tự chủ và sự tự do hoàn toàn về tinh thần thì không thể có những câu thơ cảm nhận thiên nhiên một cách sâu sắc và tinh tế như thế.

* Bức tranh đời sống

– Điểm nhìn của tác giả có sự chuyển dịch từ cao xa => gần thấp, từ bức tranh thiên nhiên nghiêng về ước lệ ® bức tranh cuộc sống con người gần gũi, chân thực.

– Câu 3 miêu tả chân thật, giản dị hình ảnh sự thật mà Bác nhìn thấy: cô gái xóm núi đang xay ngô. Nó mang lại chút hơi ấm của sự sống, chút niềm vui trong hạnh phúc cho người đi đường.

– Cách điệp vòng tròn: “ma bao túc” “bao túc ma” => miêu tả vòng quay của chiếc cối xay, động tác xay ngô (nặng nhọc, đều đặn), sự kiên nhẫn bền bỉ của cô gái lao động nghèo, sự chuyển vận của thời gian từ chiều sang tối.

– Nguyên văn không có chữ tối mà vẫn thấy tối dần dần, chầm chậm thay thế ánh chiều muộn. Chữ “hồng” cuối bài thơ đủ sức cân lại với 27 chữ trước nó. Mọi cảm giác nặng nề, mệt nhọc dường như bị xua tan, chỉ còn thấy màu đỏ nhuốm lên cả thân hình, cả lao động của cô gái đáng yêu kia.

Xem thêm:  Giới thiệu về tác giả Sếch-Xpia – Tác giả của đoạn trích Tình yêu và thù hận

– Hình ảnh cô gái xay ngô bên bếp lửa gợi cảnh gia đình và cuộc sống bình yên, sum họp. Tâm hồn nhà cách mạng đã vượt lên hoàn cảnh khắc nghiệt để đồng cảm với niềm vui đời thường của con người nơi đất khách.

* Nghệ thuật

– Từ ngữ cô đọng, hàm súc.

– Thủ pháp đối lập, điệp liên hoàn…

* Nội dung

– Vẻ đẹp tâm hồn và nhân cách nghệ sĩ – chiến sĩ Hồ Chí Minh: yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu cuộc sống; kiên cường vượt lên hoàn cảnh, luôn ung dung, tự tại và lạc quan trong mọi cảnh ngộ đời sống

3. Kết bài

Tổng kết tác phẩm

[Văn mẫu học sinh] Phân tích bài thơ Chiều tối của Hồ Chí Minh

Phân tích bài thơ Chiều tối

Bài văn tham khảo

Hồ Chí Minh là một trong những cây bút xuất sắc, tiêu biểu trong văn học hiện đại Việt Nam, mỗi một tác phẩm của Hồ Chí Minh đều ẩn chứa những thông điệp sâu sắc và một trái tim đầy nhiệt huyết cống hiến, đóng góp cho cách mạng cho văn học nước nhà. Trong số những tác phẩm của Hồ Chí Minh, tập thơ Nhật ký trong tù được xem như viên ngọc quý mà Hồ Chí Minh vô tình đánh rơi trong kho tàng văn học Việt Nam, tập thơ ấy đã bộc lộ một tinh thần thép một ý chí, nghị lực kiên cường luôn vượt qua tất cả những khó khăn chông gai thử thách của cuộc đời, đọc tập thơ này của Bác chúng ta nhớ đến những vần thơ tươi xanh của Phạm Huy Thông:

“Tôi đọc trăm bài trăm ý đẹp

Ánh đèn tỏa rạng mái đầu xanh

Vần thơ của Bác vần thơ thép

Mà vẫn mênh mông bát ngát tình”.

Hay tình cờ chúng ta bắt gặp một trong những bài thơ hun đúc nên ý chí sức sống mãnh liệt của tác giả, bài thơ Gĩa gạo- một trong những thi phẩm gây nhiều xúc động cho người đọc:

“Gạo đem vào giã bao đau đớn

Gạo giã xong rồi trắng tựa bông

Sống ở trên đời người cũng vậy

Gian nan rèn luyện mới thành công”.

Trong số những hạt ngọc quý của tập thơ bài Mộ được xem là một trong những tác phẩm nổi bật thể hiện tình yêu thiên nhiên say đắm cùng tâm hồn trong trẻo của Hồ Chí Minh trên đường giải lao. Đây là bài thơ 31 của tập Nhật kí trong tù, được sáng tác vào cuối mùa thu năm 1942, trên con đường từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo.

Bài thơ như sau:

Quyện điểu quy lâm tầm túc tụ

Cô vân mạn mạn độ thiên không

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc

Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng

Dịch thơ:

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ

Tầng mây trôi nhẹ giữa tầng không

Cô em xóm núi xay ngô tối

Xay hết lò than đã rựa hồng

Bài thơ được mở đầu bằng khung cảnh thiên nhiên trải rộng trên con đường chuyển lao của người tù. Khung cảnh thiên nhiên ấy có sự xuất hiện của những cánh rừng bát ngát trải dài nối đuôi nhau, có hình ảnh chú chim mỏi mệt đang cố gắng bay về tổ của mình, trong khung cảnh ấy hiện lên những chòm mây phiêu lãng làm say đắm lòng người và gợi lên trong họ cảm giác bồn chồn, nhớ nhà, nhớ quê hương. Chắc hẳn tâm hồn người tù cũng đang rất nhớ quê da diết. Hình ảnh cánh chim xuất hiện làm mỗi chúng ta nhớ đến hình ảnh những cánh chim trong văn học, đó là cánh chim bỡ ngỡ, bay về núi: Chim bay về núi tối rồi (Ca dao) là cánh chim thoi thóp vì nhớ nhà da diết: Chim hôm thoi thót về rừng (Truyện Kiều) là cánh chim chất chứa đầy tình yêu lứa đôi trong thơ Xuân Diệu: Mây vẩn tầng không chim bay đi (Thơ duyên) và trong thơ Huy Cận cánh chim hiện lên như đỡ lấy, đón lấy cả bầu trời trĩu nặng tâm tư của người trí thức trẻ: Chim nghiêng cánh nhỏ bóng chiều sa (Tràng giang) từ những liên hệ trên đối chiếu với tình cảnh hiện tại của người tù trên đường giải lao chúng ta thấy trọn tâm tư của người tù: muốn được quay trở về đất nước, muốn được đoàn tụ, sum họp cùng gia đình, nhưng cuộc đời nhiều khổ đau ngang trái đâu có được như ý muốn. Ở chốn đất khách quê  người, Bác mong muốn sẽ có một ngày đoàn tụ cũng với gia đình, trở về cống hiến cho Tổ quốc, quê hương Bác tự xem mình là cánh chim lạc bầy đang cố gắng ngoái mình trở về núi về rừng- nơi chôn rau cắt rốn của mình. Khung cảnh thiên  nhiên còn hiện lên với hình ảnh những cánh rừng bát ngát trải dài bất tận như gợi nên sự bế tắc cùng cực của người tù, trong khung cảnh ấy hiện lên chòm mây trắng cô đơn, trôi dạt bất tận. Tác giả sử dụng cụm từ “cô vân” nghĩa là đám mấy cô đơn, cô độc giữa bốn bề. Phải chăng Hồ Chí Minh đã nghĩ mình cũng là đám mây trắng kia đang cô đơn giữa cuộc đời khi bản thân khao khát một mái ấm gia đình. Hình ảnh chòm mây gợi nhớ hình ảnh trong những câu thơ xưa:

Xem thêm:  Ý nghĩa tư tưởng của đoạn trích Hồn Trương Ba, da hàng thịt của nhà viết kịch Lưu Quang Vũ

Ngàn năm mây trắng bây giờ còn bay (Hoàng Hạc lâu)

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt (Thu điếu)

 Chòm mây trong câu thơ Hồ Chí Minh là chòm mây quen thuộc trên bầu trời, gợi cảm rất nhiều về cái cao rộng, trong trẻo, êm ả của chiều thu nơi núi rừng Quảng Tây. Thể hiện tâm hồn ung dung tự do tự tại nhưng ẩn chứa sau đó là nỗi niềm của người dân mất nước, của người chiến sĩ đang bị tù đày nơi đất khách quê người.Vẻ đẹp của hai câu thơ thể hiện bản lĩnh kiên cường của người chiến sĩ, bởi vì nếu không có ý chí, nghị lực, không có phong thái ung dung tự chủ và sự tự do hoàn toàn về tinh thần thì không thể có những câu thơ cảm nhận thiên nhiên một cách sâu sắc và tinh tế như thế.

Hai câu thơ cuối cùng của bài thơ thể hiện sự quan sát tinh tế, đồng thời cho thấy tâm hồn nhạy cảm của tác giả. Không chỉ là người yêu thiên nhiên, yêu cảnh đẹp biết thưởng thức cảnh vật mà Hồ Chí Minh còn quan tâm đến diễn biến cuộc sống xung quanh mình, rõ ràng gông cùm, xiềng xích, những khó khăn gian khổ của cuộc đời tù đày không bao giờ khiến Bác nản lòng chùn bước mà Bác vẫn tự do tự tại, vẫn ung dung quan sát cuộc sống xung quanh của con người vì thế người đã có những vần thơ để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc:

Xem thêm:  Phân tích bài thơ Tiến sĩ giấy của Nguyễn Khuyến

Năm mươi ba cây số một ngày

Áo mũ dầm mưa rách hết giày

Hai câu thơ cuối vẽ ra khung cảnh con người giữa cuộc sống đời thường:

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc

Mao túc ma hoàn lo dĩ hồng

Điểm nhìn của tác giả có sự dịch chuyển từ cao xa đến gần thấp, từ bức tranh thiên nhiên nghiêng về ước lệ cho đến bức tranh đời thực giản dị, gần gũi với đời sống con người. Câu thơ số ba miêu tả hình ảnh khỏe khoắn, chân thực của cô em xóm núi, hình ảnh ấy khiến người tù ấm lòng vì có cảm giác được sống giữa khung cảnh bình dị yên ả của đời thường, điều này cho thấy nỗi khát khao nhớ nhà của tác giả. Cách điệp vòng tròn: “ma bao túc” “bao túc ma” miêu tả vòng quay của chiếc cối xay, động tác xay ngô (nặng nhọc, đều đặn), sự kiên nhẫn bền bỉ của cô gái lao động nghèo, sự chuyển vận của thời gian từ chiều sang tối. Nguyên văn không có chữ tối mà vẫn thấy tối dần dần, chầm chậm thay thế ánh chiều muộn. Chữ “hồng” cuối bài thơ đủ sức cân lại với 27 chữ trước nó. Mọi cảm giác nặng nề, mệt nhọc dường như bị xua tan, chỉ còn thấy màu đỏ nhuốm lên cả thân hình, cả lao động của cô gái đáng yêu kia. Hình ảnh cô gái xay ngô bên bếp lửa gợi cảnh gia đình và cuộc sống bình yên, sum họp. Tâm hồn nhà cách mạng đã vượt lên hoàn cảnh khắc nghiệt để đồng cảm với niềm vui đời thường của con người nơi đất khách. Dù bị xiềng xích gông cùm nhưng Hồ Chí Minh vẫn theo dõi những biến chuyển của cuộc sống xung quanh điều này bộc lộ kín đáo tình yêu đời tha thiết mãnh liệt của tác giả với cuộc sống.  Bằng cách sử dụng từ ngữ cô đọng, hàm súc cũng với việc vận dụng thủ pháp đối lập, điệp liên hoàn, Hồ Chí Minh đã cho người đọc chứng kiến một bức tranh thiên nhiên đẹp nhưng đượm nỗi buồn của tác giả, qua đó làm nổi bật lên yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu cuộc sống; kiên cường vượt lên hoàn cảnh, luôn ung dung, tự tại và lạc quan trong mọi cảnh ngộ đời sống của Người.

Mộ – xứng đáng là một trong những bài thơ hay, độc đáo của Hồ Chí Minh, độc thơ Người mỗi chúng ta càng thêm yêu mến, ngưỡng mộ nhân cách cao đẹp, một tấm lòng yêu nước đến cuồng nhiệt. Từ đó chúng ta càng thấm thía những gian lao, hi sinh, đau khổ về những chặng đường mà Bác đã từng trải qua.

Hoàng Bạch Diệp

Có thể bạn quan tâm

Leave a Comment