Home Những bài văn hay lớp 9 [Văn mẫu học sinh] Phân tích đoạn trích Lục Vân Tiên gặp nạn trong tác phẩm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu

[Văn mẫu học sinh] Phân tích đoạn trích Lục Vân Tiên gặp nạn trong tác phẩm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu

by Huyền Trang

[Văn mẫu học sinh] Phân tích đoạn trích Lục Vân Tiên gặp nạn trong tác phẩm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu

Dàn ý chi tiết

1.

Hướng dẫn

Mở bài

Giới thiệu tác giả:

+ Nguyễn Đình Chiểu sinh ra ở Gia Định nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.

+ Ông thi đỗ tú tài được ra làm quan nhưng sau đó bị mù lòa. Không đầu hàng số phận ông còn làm nhiều việc giúp ích cho đời như: bốc thuốc chữa bệnh cho nhân dân, khi thực dân Pháp xâm lược Nguyễn Đình Chiểu còn tham gia sáng tác văn thơ chống Pháp.

Giới thiệu tác phẩm:

+  Đoạn trích Lục Vân Tiên gặp nạn nằm thứ hai của truyện.

+ Đoạn trích nêu lên sự đối lập giữa cái thiện và cái ác, giữa nhân cách cao cả và những toa tính thấp hèn. Đồng thời thể hiện thái độ quý trọng và niềm tin của tác giả đối với nhân dân lao động.

2. Thân bài

2.1. Cái ác của nhân vật Trịnh Hâm – một kẻ mưu mồ xảo nguyệt với những toan tính thấp hèn: (8 câu đầu)

Chọn thời gian ra tay là lúc đêm khuya thanh vắng:

“ Đêm khuya lặng lẽ như tờ

Nghinh nganh sương mọc mịt mờ sương bay

Trịnh Hâm khi ấy ra tay

Vân Tiên bị ngã xô ngay xuống vời”

+ Vốn dĩ với cách chọn “đêm khuya” để ra tay với một người đang cảnh mù lòa như Lục Vân Tiên đủ thấy sự yếu hèn của Trịnh Hâm là như thế nào.

+ Ngôn ngữ giản dị mà sâu sắc làm người ta xót thương vô bờ bến cho Lục Vân Tiên “Vân Tiên bị ngã xô ngay xuống vời”

=> Từ những hành động mà Nguyễn Đình Chiểu miêu tả ở trên cho thấy Trịnh Hâm đúng là một kẻ tiểu nhân, hèn hạ.

Trịnh Hâm còn giả vờ mèo chuột mà chối cải, ngụy biện:

“ Trịnh Hâm giả tiếng kêu trời

Cho người thức dậy lấy lời phui pha

Trong thuyền ai nấy kêu ca

Đều thương họ Lục xót xa tấm lòng”

+ hành động “giả tiếng kêu trời” cho thấy Trịnh Hâm thật sự nham hiểm độc ác, và còn mưu mô xảo trá

+ từ “ phui pha” là cách nói ẩn dụ của Nguyễn Đình Chiểu. Nhằm muốn nói Trịnh Hâm kiếm lời nói lấp liếm, làm cho nhẹ chuyện đi => thật đáng phê phán.

2.2. Nhân vật Ngư Ông và gia đình – cái thiện đầy nhân văn:

Thấy Lục Vân Tiên gặp nạn liền cứu giúp:

“ Vân Tiên mình lụy giữa dòng

Giao long dìu đỡ vào trong bãy rày

Vừa may trời đã sáng ngày,

Ông chày xem thấy vớt ngay lên bờ”

+  những từ ngữ: “ giao long dìu đỡ”; “vớt ngay lên bờ”. Cho thấy cái thiện và nghĩa cử cao đẹp đầy tính nhân văn qua ngôn ngữ miêu tả chân thật rất chi tiết của Nguyễn Đình Chiểu.

Hành động gấp gáp của ông và gia đình để cứu Vân Tiên:

“  Hối con vầy lửa một giờ,

Ông hơ bụng dạ mụ hơ mặt mày.

Vân Tiên vừa ấm chơn tay

Ngẩn ngơ hồn phách như say mới rồi”

+ từ ngữ “ hối con” là từ ngữ gợi tả hành động gấp gáp. Cho thấy thái độ ân cần rất mực quan tâm chăm lo cho Lục vân Tiên. Một con người đại diện cho cái thiện đầy tính nhân văn.

+ Cách dùng từ của Nguyễn Đình Chiểu giản dị đậm chất Nam Bộ như: “ ấm chơn tay”. Chính vì thế mà truyện thơ này được nhân dân rất mực yêu quý và lưu truyền rộng rãi.

Không những có hành động giúp người ý nghĩa ông còn mời Vân Tiên ở lại cùng gia đình sau khi nghe chàng trai họ Lục kể về hoàn cảnh đáng thương:

“  Ngư ông khi ấy hỏi han

Vân Tiên thưa hết mọi đàng gần xa

Ngư rằng: “ Người ở cùng ta

Hôm mai hẩm hút với già cho vui”

Ngư ông còn có quan niệm triết lí sống cao đẹp:

“Ngư rằng: “ lòng lão chẳng mơ

Dốc lòng nhơn nghĩa há chờ trả ơn?”

+  Với quan niệm triết lí sống ấy đáng để con người muôn đời học hỏi: làm ơn há dễ trông người trả ơn

Xem thêm:  Lập dàn ý cho bài thơ Cảnh khuya của Hồ Chí Minh

Cuộc sống giản dị, thanh cao của ngư ông:

“Rày doi mai vịnh vui vầy,

Ngày kia hứng gió đêm nầy chơi trăng

Một mình thong thả làm ăn

Khỏe quơ chày kéo; mệt quăng câu dầm.

Tắm mưa chải gió trong vời Hàn Giang”

3. Thân bài

Nghệ thuật miêu tả tâm lí hành động nhân vật; ngôn ngữ Nam Bộ giản dị gần gũi

Đoạn trích nói lên sự đối lập giữa thiện và ác; giữa nhân cách cao cả và những toan tính thấp hèn. Ca ngợi phẩm chất cao đẹp của những con người sống có tình có lí.

[Văn mẫu học sinh] Phân tích đoạn trích Lục Vân Tiên gặp nạn trong tác phẩm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu

Phân tích đoạn trích Lục Vân Tiên gặp nạn

Bài văn tham khảo

Mỗi khi nhắc đến một tác giả khiếm khuyết nhưng có ý chí và nghị lực sống vươn lên ta không thể không nhắc đến Nguyễn Đình Chiểu. Nguyễn Đình Chiểu sinh ở Gia Định nay là Thành phố Hồ Chí Minh. Ông thi đỗ tú tài được ra làm quan nhưng sau đó bị mù lòa. Không đầu hàng số phận ông còn làm nhiều việc giúp ích cho đời như: bốc thuốc chữa bệnh cho nhân dân, khi thực dân Pháp xâm lược Nguyễn Đình Chiểu còn tham gia sáng tác văn thơ chống Pháp. Đoạn trích Lục Vân gặp nạn nằm ở phần thứ hai trong tác phẩm Lục Vân Tiên. Đoạn trích nêu lên sự đối lập giữa cái thiện và cái ác, giữa nhân cách cao cả và những toa tính thấp hèn. Đồng thời thể hiện thái độ quý trọng và niềm tin của tác giả đối với nhân dân lao động.

Sau phần đầu Lục Vân cứu Kiều Nguyệt Nga thì đoạn trích Lục Vân Tiên gặp nạn nằm ở phần thứ hai của tác phẩm. Nguyễn Đình Chiểu sáng tác nên tác phẩm Lục Vân Tiên chủ yếu dựa vào yếu tố truyền khẩu. Phần vì hoàn cảnh bản thân khuyết tật mù lòa mà ông không thể cầm viết sáng tác như bao nhà văn khác.  Nhưng không vì sự yếu điểm ấy của bản thân mà khiến Nguyễn Đình Chiểu đầu hàng. Ông luôn có một nghị lực sống mạnh mẽ và đầy nghị lực ấy vào chính tác phẩm của mình là Lục Vân Tiên. Đoạn trích Lục Vân Tiên gặp nạn nêu lên sự đối lập giữa cái thiện và cái ác.

Mở đầu đoạn trích là cái ác của nhân vật Trịnh Hâm – một con người mưu mô xảo nguyệt dối trá lộc lừa. Vốn dĩ là một kẻ tiểu nhân nên Trịnh Hâm chọn thời điểm ra tay là lúc ban đêm:

“ Đêm khuya lặng lẽ như tờ

Nghinh ngang sao mọc mịt mờ sương bay.

Trịnh Hâm khi ấy ra tay

Vân Tiên bị gã xô ngay xuống vời”

Ngay cách mở đầu đã cho thấy một con người đúng chất tiểu nhân với thời gian được Nguyễn Đình Chiểu xây dựng là “đêm khuya”. Từ ngôn từ đến thời gian xây dựng, Nguyễn Đình Chiểu đều rất tinh tế và chi tiết. Ngoài ra, còn có nhiều từ ngữ đậm chất Nam Bộ như “nghinh ngang”. Một từ ngữ diễn tả thái độ nghênh ngang, tự do tự tại hoành hành. Nhưng tại sao chúng ta không thử đặt câu hỏi? Trịnh Hâm lại chọn thời gian ban đêm mà “nghinh ngang” ra tay? Đơn giản vì đó là cử chỉ và hành động của những kẻ tiểu nhân không dám đưa ra ánh sáng. Hành động tiểu nhân ấy của Trịnh Hâm thực sực rất đáng phê phán:

“  Trịnh Hâm khi ấy ra tay

Vân Tiên bị gã xô ngay xuống vời”

Ngôn từ mà Nguyễn Đình Chiểu đã diễn tả đầy cảm xúc. Cho thấy sự đáng thương và tội nghiệp vô bờ bến từ hoàn cảnh đáng thương mù lòa, trên đường về quê chịu tang mẹ thì gặp cảnh tiểu nhân hại giữa đường của Lục Vân Tiên.

Gặp đúng kẻ tiểu nhân hại người như Trịnh Hâm quả thật rất khó phân biệt và đối phó. Mà Lục Vân Tiên còn trong cảnh mù lòa tội nghiệp như thế này! Trịnh Hâm còn giả vờ mèo chuột mà chối cải tội nghiệp vô cùng:

Xem thêm:  Giải thích và bình luận ý nghĩa của câu tục ngữ Ta về ta tắm ao ta, dù trong dù đục ao nhà vẫn hơn

“ Trịnh Hâm giả tiếng kêu trời

Cho người thức dậy lấy lời phui pha

Trong thuyền ai nấy kêu la

Đều thương họ Lục xót xa tấm lòng”

Nhắc đến hành động của kẻ tiểu nhân thì thủ đoạn nhiều vô kể. Với ngôn từ mộc mạc, giản dị, dễ hiểu những từ ngữ mà Nguyễn Đình Chiểu xây dựng trong đoạn trích cũng vô cùng thu hút. Nhất là sự “ giả tiếng kêu trời” làm người đọc nghe sau mà ứa gan trước sự xảo trá của Trịnh Hâm. Qua đó, phê phán gay gắt sự độc ác thủ đoạn của những con người mất đi nhân tính làm người! Sở dĩ là người gốc Nam Bộ nên ngôn từ mà Nguyễn Đình Chiểu viết trong tác phẩm cũng đậm chất quê hương ông. Người ta thường nói “người miền Nam chất phát thật thà” thật đúng như vậy. Kể cả ngôn từ lời nói của họ cũng rất giản dị, như những từ Nguyễn Đình Chiểu viết trong đoạn trích Lục Vân Tiên gặp nạn. Từ “phui pha” lại là một từ ngữ đậm chất miền Nam. Trịnh Hâm muốn làm “phui pha” cho mọi chuyện nhẹ đi, không ai để ý, kiếm lời nói lấp liếm cho qua chuyện ác nhân thất đức mà bản thân mình làm.

Bằng lòng tình và sự chính nghĩa đã làm nên cốt cách thanh cao trong bản chất con người của Nguyễn Đình Chiểu. Ngoài cái thiện được tác giả thể hiện qua nhân vật Trịnh Hâm thì Nguyễn Đình Chiểu cũng đặt niềm tin vào nhân vật thiện là Ngư Ông và gia đình ông ấy. Giữa con người có bản tính thiện lành như Ngư Ông chắc chắn sẽ ra tay giúp đõ Lục Vân Tiên ngay và lập tức:

“ Vân Tiên mình lụy giữa dòng

Giao long dìu đỡ vào trong bãy rày

Vừa may trời đã sáng ngày

Ông chày xem thấy vớt ngay lên bờ”

Người xưa thường nói “ở hiền gặp lành” qủa đúng như vậy. Vân Tiên đã gặp được Ngư Ông tốt bụng, “ ông chày xem thấy vớt ngay lên bờ”. Với hàng loạt từ ngữ gợi tả, những từ ngữ ấy chân thật chính xác tạo cảm giác dễ hiểu cho người đọc, người nghe. Làm người ta cứ tấm tắc khen ngợi lòng nhân ái của Ngư Ông và hành động chứa chan đầy tình người của ông lão làng chày. Từ “ ngay” vừa chỉ hành động khẩn trương ngay lập tức vừa làm nổi bậc thái độ nhiệt tình khẩn trương rất đáng trân trọng. Đó là từ ngữ đắc giá mà Nguyễn Đình Chiểu đã sử dụng làm nổi bậc cả đoạn thơ.

Người tốt-tốt cả tấm lòng! Cả gia đình Ngư Ông khẩn trương cứu giúp Lục Vân Tiên. Dưới cách nói của Nguyễn Đình Chiểu hành động ấy càng hối hả càng lo âu:

“ Hối con vầy lửa một giờ

Ông hơ bụng dạ, mụ hơ mặt mày

Vân Tiên vừa ấm chơn tay

Ngẩn ngơ hồn phách như say mới rồi”

Ông bà ta thường nói “cứu một mạng người còn hơn đi bảy kiểng chùa” là thế ấy! Động từ chỉ hành động của tác giả sử dụng rất tinh tế và đắc giá như từ “ hối”. Vừa chỉ hành động vừa diễn tả thái độ rất gấp gáp rất lo âu. Với người đọc mà nói hành động ấy cao đẹp biết dường nào! Cho thấy cái thiện và nghĩa cử cao đẹp đầy tính nhân văn qua ngôn ngữ miêu tả chân thật rất chi tiết của Nguyễn Đình Chiểu. Từ đó tác giả như tiếp thêm niềm tin vào một cuộc sống tươi đẹp của con người. Xung quanh ta sẽ còn rất nhiều người tốt, người lương thiện.

Sau khi cứu giúp Lục Vân Tiên qua cơn hoạn nạn, ông lão còn ngỏ ý mời chàng trai họ Lục này ở lại nhà. Đúng như bản chất con người Nam Bộ hiền lành gần gũi và mến khách.

Ngư ông khi ấy hỏi han

Vân Tiên thưa hết mọi đàng gần xa

Ngư rằng: “ Người ở cùng ta

Hôm mai hẩm hút với già cho vui”

Sự quan tâm của ông Ngư làm người gặp nạn như Lục Vân Tiên cảm thấy ấm lòng! Với tính tình nhân hậu hiền lành như thế ấy vốn là bản chất của những con người Nam Bộ từ xưa đến nay. Ngư Ông ngõ ý mời mộc rất giản dị và chân thành “ Hôm mai hẩm hút với già cho vui”. Vốn dĩ sử dụng từ cổ “hẩm hút” nhằm chỉ những thức ăn đạm bạc của người nghèo, cùng chia sẻ rau cháo,… Người nghèo thế ấy nhưng người ta lại rất thật thà và hiếu khách lại rất giàu lòng nhân ái rất đáng ngưỡng mộ.

Xem thêm:  Hãy giải thích một chân lý hiển nhiên trong cuộc sống: “cho là nhận”

Ông lão làng chày ấy không chỉ có những hành động cao đẹp mà còn có triết lí sông rất cao cả rất tình người làm người ta nghẹn ngào ngưỡng mộ.

Ngư rằng: “Lòng lão chẳng mơ

Dốc lòng nhơn nghĩa há chờ trả ơn?”

Ông luôn sống với mục đích nhân nghĩa không cần phải “ làm ơn há dễ trông người trả ơn”. Câu thơ là một triết lí một quan niệm sống đẹp mà Nguyễn Đình Chiểu đã mạnh dạn thổ lổ từ đời xưa và được lưu truyền cho đến ngày nay. Lòng ông lão dứt khoát cách nói bộc trực đúng tính cách của con người Nam Bộ, nghe thấm thía tận sâu trong cõi lòng. Cứu sống dược Vân Tiên nghe vân Tiên kể lại sự tình nên thế ấy mà những câu thoại của Ngư ông càng chạm được tận sâu trái tim người đọc, người nghe. Một con người lương thiện như thế ấy trái lại hoàn toàn một người nham hiểm độc ác mưu tính lộc lừa của Trịnh Hâm.

Sống một cuộc sống nghèo trên chiếc thuyền chày nhưng cách sống của Ngư Ông lại rất thanh cao an nhàn không mưu mồ xảo trá như con người Trịnh Hâm kia. Cuộc sống và tính cách cao quý ấy sẽ là sự ngưỡng mộ của muôn đời sau:

“ Nước trong rửa ruột sạch trơn

Tắm mưa trải gió cho vời Hàn Giang”

Rũ bỏ mọi danh lợi tìm về với sông nước để “ rửa ruột sạch trơn”, nay vào vịnh mai ra khơi, ngày truyện trò cùng bạn bè đêm làm bạn tâm sự cùng trăng. Cuộc sống an nhàn thanh cao ấy phải chăng biết bao người thèm khát? Với xã hội bộn bề, với sự ngỗn ngang thực dân Pháp xâm chiếm ấy, Nguyễn Đình Chiểu đã thể hiện khát vọng sống bình thường nhưng cao cả với biết bao con người thời ấy.

“ Một mình thong thả làm ăn

Khỏe quơ chày kéo; mệt quăng câu dầm”

Với nhịp thơ 2/2/2 (dòng 6), và cách ngắt nhịp 4/4 (dòng 8), như những nhịp chèo khi mạnh khi nhẹ thong thả lướt nhè nhẹ trên dòng nước trong vắt kia. Nước trong như chính sự trong sạch của tâm hồn lẫn nhân cách Ngư Ông. Càng về cuối hồn thơ của Ngư Ông càng bay bổng, rượu vào lời ra làm say lòng người:

“ Thuyền nan một chiếc ở đời

Tắm mưa chảy gió trong vời Hàn Giang”

Chọn một cuộc sống làm bạn với thiên nhiên “tắm mưa, chảy gió”. Dù cuộc sống có cơ cực nhưng tâm hồn được thanh cao. Với nhân cách cao đẹp ấy qua ngòi bút tinh tế sâu sắc của Nguyễn Đình Chiểu càng làm nổi bật vẻ đẹp của những con người lương thiện như Ngư Ông.

Đoạn trích “ Lục Vân Tiên gặp nạn” của Nguyễn Đình Chiểu với ngôn ngữ thoại chân thật linh hoạt, từ ngữ đậm chất Nam Bộ giản dị và gần gũi. Chính vì những nét đẹp ấy đã là nổi bật con người lương thiện nhân và cách sáng ngời của Ngư Ông. Hay đó cũng chính là quan niệm và triết lí sống của Nguyễn Đình Chiểu. Đồng thời cũng phê phán lối sống lộc lừa, nham hiểm độc ác của Trịnh Hâm. Ca ngợi nghị lực sống và ý chí mạnh mẽ phi thường của những con người dù có khiếm khuyết. Người ta nói đôi mắt là cửa sổ tâm hồn, nhưng đôi khi con người chỉ cần có tâm hồn đẹp cũng làm bừng sáng lên đôi mắt của bản thân dù có khiếm khuyết!

Ngọc Như

Có thể bạn quan tâm

Leave a Comment