Home Những bài văn hay lớp 11 [Văn mẫu học sinh] Phân tích đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh của Lê Hữu Trác

[Văn mẫu học sinh] Phân tích đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh của Lê Hữu Trác

by Huyền Trang

[Văn mẫu học sinh] Phân tích đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh của Lê Hữu Trác

Dàn ý chi tiết

1.

Hướng dẫn

Mở bài

– Giới thiệu tác giả

 Tác giả Lê Hữu Trác

– Hiệu: Hải Thượng Lãn Ông, xuất thân trong một gia đình đỗ đạt, làm quan

– Chữa bệnh giỏi, soạn sách, mở trường truyền bá y học.

– Tác phẩm nổi tiếng: Hải Thượng y tông tâm lĩnh, Thượng kinh ký sự.

Tác phẩm Thượng kinh ký sự

– Quyển truyện cuối cùng trong bộ Y tông tâm lĩnh.

– Tập ký sự bằng chữ Hán, hoàn thành năm 1783, ghi chép những điều tài nghe mắt thấy của tác giả khi vào phủ chữa bệnh cho thế tử Trịnh Cán

2. Thân bài

a. Quang cảnh, cung cách sinh hoạt của phủ Chúa

* Chi tiết quang cảnh:

– Rất nhiều lần cửa, năm sáu lần trướng gấm.

– Lối đi quanh co, qua nhiều dãy hành lang.

– Canh giữ nghiêm ngặt (lính gác, thẻ trình)

– Cảnh trí khác lạ (cây cối um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua thắm…)

– Trong phủ những đại đồng quyền bổng, gác tía, kiệu son, mâm vàng, chén bạc…)

– Nội cung thế tử có sập vàng, ghế rồng, nệm gấm, màn là…

=> Nhận xét, đánh giá quang cảnh:

– Chốn âm u, xa hoa, tráng lệ

– Chốn xa hoa, cao cổng, kín tường

– Cuộc sống hưởng lạc, ăn chơi, đua đòi…

– Không khí ngột ngạt, tăm tối.

* Cung cảnh sinh hoạt:

– Vào phủ phải có thánh chỉ, lính chạy thét đường.

– Trong phủ nhiều tôi tớ, mỗi người làm một việc.

– Lời lẽ trong phủ chúa phải tế nhị, khéo léo, phải kính cẩn.

– Tác giả vào phủ chúa phải cung kính, chờ đợi.

– Thế tử có đến 7-8 người hầu hạ.

=> Nhận xét

– Nghi lễ khuôn phép cho thấy sự cao sang đến tột cùng.

– Cuộc sống xa hoa, hưởng lạc, cho thấy sự lộng hành của chúa Trịnh.

– Đó là uy thế ngút trời.

b. Thái độ, tâm trạng của tác giả khi bước vào phủ Chúa Trịnh

* Thái độ của tác giả khi bước vào phủ Chúa Trịnh

– Cách miêu tả, ghi chép cụ thể àTự phơi bày sự xa hoa, quyền thế.

-Cách quan sát, những lời bình luận, nhận xét: “Cảnh giàu sang của phủ Chúa khác hẳn với người bình thường”.

-Thờ ơ, dửng dưng với cảnh giàu sang nơi phủ ChúaàKhông đồng tình với cuộc sống quá no đủ, tiện nghi, lời văn pha chút châm biếm, mỉa mai.

* Thái độ khi kê đơn, bắt mạch cho thế tử:

+Luận giải, lý giải nguyên nhân thế tử bị bệnh do ăn quá no, mặc quá ấm…

+Hiểu rõ căn bệnh của thế tử có khả năng chữa khỏi nhưng không muốn ràng buộc về lợi, danh vì thế không chữa bệnh.

+ Sợ làm trái ý thế tử, phụ lòng vua cha nên gạt sở thích cá nhân để làm tròn trách nhiệm và lương tâm của người thầy thuốc.

+ Nói thẳng, chữa thật, kiên quyết bảo vệ chính kiến đến cùng.

– Đó là người thầy thuốc giỏi, giàu kinh nghiệm, tài đức.

– Một nhân cách cao đẹp, xem thường danh lợi, dám đứng về phía chính nghĩa, sống thanh đạm, trong sạch.

3. Kết bài

Tổng kết về nội dung và nghệ thuật

Nội dung

Phản ánh cuộc sống xa hoa, thối nát của XHPK Việt Nam cuối TK XVIII.

– Bộc lộ cái tôi của Lê Hữu Trác một danh y bản lĩnh, khí phách.

Nghệ thuật

– Khả năng quan sát tỉ mỉ, ghi chép trung thực, tả cảnh trung thực.

– Lối kể chuyện lôi cuốn, bằng những sự việc chi tiết, đặc sắc, tỉ mỉ.

[Văn mẫu học sinh] Phân tích đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh của Lê Hữu Trác

Phân tích đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh

Bài văn tham khảo

Lê Hữu Trác là một danh y nổi tiếng vào thời vua Lê-chúa Trịnh, ông được biết đến là một người toàn tài: không chỉ giỏi về y thuật mà còn viết một số sách y thuật để truyền bá nghề y mà mở trường dạy học. Lê Hữu Trác còn là người tâm huyết với nghề dạy học và viết sách, ông đặc biệt ghét cay ghét đắng những hiện tượng bất công trong cuộc sống, chính vì vậy cảm thời thế Lê Hữu Trác đã viết Thượng kinh ký sự miêu tả cảnh sống xa hoa trong phủ chúa Trịnh qua đó bộc lộ phẩm chất cao đẹp của tác giả. Tác phẩm không chỉ thể hiện tài năng nghệ thuật của tác giả, tài văn chương thuyết phục người đọc mà còn tỏa lên nét đẹp về nhân cách và phẩm chất của Lê Hữu Trác đồng thời thể hiện sự lo lắng của ông đối với xã hội và thế sự đường thời.

Xem thêm:  Trình bày hoàn cảnh sáng tác bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ

Mở đầu bài ký tác giả đã miêu tả quang cảnh vào phủ Chúa Trịnh, tác giả bằng sự tinh tường trong nghệ thuật đã thu vào tầm mắt người đọc hình ảnh xa hoa, tráng lệ của phủ chúa Trịnh. Sau khi mặc quần áo chỉnh tề đi theo người hầu, tác giả dẫn ta đến một thế giới khác hẳn thế giới đời thường đó là: “Tôi ngẩng đầu lên: đâu đâu cũng thấy cây cối um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua thắm, gió đưa thoang thoảng mùi hương. Những dãy hành lang quanh co nối nhau liên tiếp. Người giữ truyền báo rộn ràng người có việc quan qua lại như mắc cửi. Vệ sĩ canh giữ cửa cung, ai muốn ra vào phải có thẻ” Rõ ràng bằng khả năng quan sát của mình, tác giả đã mở ra cho người đọc thế giới quan lại đầy quyền uy, xa hoa lộng lẫy mà không phải đi đến bất cứ nơi đâu sẽ gặp.

Khung cảnh phủ Chúa càng xa hoa, lộng lẫy hơn khi tác giả chứng kiến: “Qua dãy hành lang phía Tây, đến một cái nhà lớn thật là cao và rộng. Hai bên là hai cái kiệu để vua chúa đi. Đồ nghi trượng đều sơn son thếp vàng. Ở giữa đặt một cái sập thếp vàng. Trên sập mắc một cái võng điều. Trước sập và hai bên, bày bàn ghế, những đồ đạc nhân gian chưa từng thấy” rõ ràng đó là một khung cảnh vô cùng xa hoa tráng lệ, mà không phải bất cứ người nào cũng có thể được chiêm ngưỡng, khung cảnh ấy dần hé lộ cho người đọc những bí ẩn trong phủ chúa Trịnh mà khi chúng ta theo dõi mạch truyện chúng ta mới thấu hiểu được hết ẩn ý sâu xa của tác giả. Không chỉ là nơi có kiến trúc độc đáo, độc nhất vô nhị mà cũng cách sinh hoạt của những người trong phủ chua cũng khác thường so với những người bình thường. Sự tinh tường trong cách phát hiện những chi tiết hết sức độc đáo của Lê Hữu Trác khiến độc giả phải thán phục trầm trồ. Thì ra phủ Chúa không hẳn là nơi khác thường mà cũng cách sinh hoạt nơi đây cũng không thể bình dân mà vô cùng khác thường.  Bởi khi bước vào phủ Chúa phải có thánh chỉ, có lính thét dọn đường cho người được triệu vào cung, vì thế mà ngay mở đầu câu chuyện, tác giả đã để cho xuất hiện cảnh lính canh mời gọi Lê Hữu Trác vào: “-Có thánh chỉ triệu cụ vào! Quan truyền miệng hiện đang ở nhà cụ lớn con, con vâng lệnh chạy đến đây báo tin. Lính ở dinh đã đem cáng đến đón cụ ở ngoài cửa. Xin cụ vào phủ chầu ngay”.

Chỉ với khung cảnh ấy chúng ta có thể thấy đường vào phủ Chúa Trịnh có rất nhiều luật lệ và quy tắc. Khi bước vào phủ Chúa Lê Hữu Trác mang tâm trạng lo lắng hơn là thoải mái bởi đây là lần đầu tiên tác giả được vào nơi xa hoa, tráng lệ bậc nhất của thời phong kiến lúc bấy giờ nên hẳn là không tránh khỏi căng thẳng. Bởi trong phủ Chúa có rất nhiều người hầu kẻ hạ, vì thế từ cách đi đứng, cách nói năng phải chuẩn mực phải khuôn mẫu không thể buông tuồng nếu phạm phải những điều trên rất có thể sẽ bị chém chết, bởi vậy Hữu Trác phải nhìn trước ngó sau khéo léo sử dụng từ ngữ nói chuyện với những người trong phủ. Tác giả vào phủ Chúa phải cung kính, chờ đợi, trong khoảng thời gian ấy, tác giả được chiêm ngưỡng những cung cách sinh hoạt trong phủ Chúa, ngay bữa ăn đơn giản bình thường thôi cũng trở nên xa hoa hơn bữa cơm của người bình dân đời thường: “Ông san mâm cơm cho tôi ăn. Mâm vàng, chén bạc, đồ ăn toàn là của ngon vật lạ, tôi bấy giờ mới biết cái phong vị của nhà đại gia. Ăn xong tôi thấy một viên quan hầu cận chạy lại mời quan Chánh đường vào và bảo tôi đi theo. Đột nhiên thấy ông ta mở một chỗ trong màn gấm rồi bước vào”. Cuộc sống và cung cách trong phủ Chúa đã cho thấy đây là nơi vô cùng xa hoa, giàu có và tráng lệ, đây là nơi những người quyền thế những người nắm quyền lực trong thiên hạ trị vì. Có lẽ miêu tả khung cảnh xa hoa, giàu có như vậy Nguyễn Hữu Trác không khỏi có chút chạnh lòng khi ngoài kia biết bao nhiêu người dân đang đói rét đau khổ, đang gồng mình lên vì cơm áo gạo tiền mỗi ngày, khung cảnh mà tác giả miêu tả để lại dấu ấn mạnh mẽ trong lòng người đọc về sự giàu có tột bậc đồng thời ẩn chứa đằng sau nó là những bí mật kinh hoàng, là những cái ác đang hoành hành. Đọc lại những dòng kí sự của tác giả chúng ta như đang được đắm chìm vào một thế giới phong kiến xưa thật sầm uất và đầy dấu ấn. Không chỉ miêu tả khung cảnh lộng lẫy của phủ Chúa mà tác giả còn kể lại quá trình chữa bệnh cho Thánh thượng.  khung cảnh chữa bệnh được miêu tả trong không gian tăm tối và u ám: “ ở trong tối om, không thấy có cửa ngõ gì cả. Đi qua độ năm sáu lần trướng gấm như vậy, đến một cái phòng rộng, ở giữa phòng có một cái sập thếp vàng. Một người ngồi trên sập độ năm, sáu tuổi mặc áo lụa đỏ. Có mấy người đứng hầu hai bên. Giữa phòng là một cây nến to cắm trên một cái giá bằng đồng…Xung quanh lấp lánh, hương hoa ngào ngạt. Xem chừng thánh thượng thường thường vẫn ngồi trên ghế rồng này, nay người rút lui vào màn để tôi xem mạch Đông cung cho thật kĩ”. Từ đây, tài năng của Lê Hữu Trác được bộc lộ, ông chẩn đoán bệnh, kê đơn bốc thuốc cho Thế tử Cán, ông chẩn đoán rất chính xác và đầy thuyết phục: “Bệnh đã nửa năm. Trước kia gầy lắm, nay đã hơi có da có thịt, bản chất yếu, bệnh đã lâu,mà không bổ được, vì dùng dương dược thì nóng mà dùng âm dược thì trệ. Có khí phải dùng những vị phát tán mới xong”.

Trong quá trình chữa bệnh cho thế tử, Lê Hữu Trác rất cân nhắc khi phải chữa bệnh, bởi ông nghĩ rằng: “Nếu chỉ lo dùng thứ thuốc công phạt khắc bác mà không biết rằng nguyên khí càng hao mòn dần thì chỉ làm cho người thêm yếu. Bệnh thế này không bổ thì không được. Nhưng sợ mình không ở lâu, nếu mình mình làm có kết quả ngay thì sợ danh lợi nó ràng buộc, không làm sao về núi được nữa. Chi bằng ta dùng thứ phương thuốc hòa hoãn nếu không trúng thì cũng không sai bao nhiều”. Là một người có tài y thuật uyên thâm, Lê Hữu Trác không những không kiêu ngạo mà còn rất khiêm tốn khi cho rằng mình chỉ là một danh y bình thường, ông đã suy nghĩ rất kĩ khi bắt bệnh, kê đơn cho Thế tử Cán, và điều này chứng tỏ đây là con người không phải kẻ phàm phu ham danh lợi như những người bình thường. Lê Hữu Trác biết mình cần gì, và cần phải làm những gì để giúp ích cho cuộc đời, để không sống một cách vô nghĩa, oan uổng, trong quá trình chữa bệnh cho thế tử ông đã nghĩ suy rất nhiều theo chiều thuận và theo chiều ngược lại: “Nhưng rồi lại nghĩ: Cha ông mình đời đời chịu ơn của nước, ta phải dốc hết cả lòng thành, để nối tiếp cái lòng trung của cha ông mình mới được”. Lê Hữu Trác không sợ thị phi, gièm pha mà ông luôn thẳng thắn đưa ra và bảo vệ ý kiến của mình đến cùng điều này chứng tỏ đây là con người cương trực, thẳng thắn luôn bảo vệ chính nghĩa, lẽ phải.

Xem thêm:  Soạn bài Liên kết giữa các đoạn văn trong văn bản lớp 8

Từ đây chúng ta cũng nhận ra được tấm lòng của tác giả là người thương dân như con, là một danh y tài giỏi nhưng không vì tài năng của mình mà kiêu căng, hợm hĩnh ngược lại rất biết nghĩ cho bản thân mình và cho đất nước. Đây cũng là một nhân cách cao đẹp, xem thường danh lợi, dám đứng về phía chính nghĩa, sống thanh đạm, trong sạch. Cách suy nghĩ của Lê Hữu Trác nhất quán xuyên suốt cả bài ký, cách suy nghĩ ấy gợi cho người ta liên tưởng đến tính cách thanh liêm trong sạch, cùng nhân cách cao đẹp của một bậc thánh nhân một vị quan, một tu sĩ muốn cứu giúp con người cuộc đời khỏi những tai ương, biến cố ở cuộc đời, chính vì thế mà người đời đã quý mến, kính trọng gọi ông bằng cái tên thân mật: Hải Thượng Lãn Ông. Bằng tài năng văn chương của mình bằng sự quan sát tỉ mỉ, tinh tường, Lê Hữu Trác đã có được những dòng ký sự đắt giá khi được vào thăm phủ chúa Trịnh từ đây tác giả được chứng kiến một cách rõ ràng sự ăn chơi, phè phỡn không nghĩ đến muôn dân của Chúa Trịnh. Đồng thời thông qua quá trình bắt bệnh kê đơn, bốc thuốc cho thế tử Trịnh Cán, tác giả đã gián tiếp bộc lộ tâm tư suy nghĩ của mình và thái độ đối với thời cuộc, cách bộ lộ một cách kín đáo nhẹ nhàng, từ tốn làm toát lên một nhân vật có ảnh hưởng, uy tín sâu đến tất cả mọi người.  Bên cạnh một danh y nổi tiếng, người ta còn phát hiện ra một nhà văn, một ký giả độc đáo bởi lối kể chuyện hấp dẫn, tỉ mỉ, cụ thể ít trau chuốt thêm thắt nhưng lại rất thuyết phục người đọc, có lẽ độc giả sẽ bị thán phục bởi khả năng diễn đạt từng chi tiết một cách tường tận của tác giả.

Xem thêm:  Vẻ đẹp của Huấn Cao trong tác phẩm Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân

Tác phẩm Vào phủ chúa Trịnh là một trong những tác phẩm độc đáo, đặc sắc của văn học trung đại Việt Nam ở thể loại ký, bài ký đã đưa người đọc đắm chìm trong không gian phong kiến cổ xưa của phủ Chúa đồng thời làm toát lên nhân cách cao đẹp của một bậc danh y tài vọng bậc nhất lúc bấy giờ đó là Lê Hữu Trác.

Hoàng Bạch Diệp

Có thể bạn quan tâm

Leave a Comment