Home Những bài văn hay lớp 12 [Văn mẫu học sinh] Phân tích tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường

[Văn mẫu học sinh] Phân tích tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường

by Huyền Trang

[Văn mẫu học sinh] Phân tích tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường

Dàn ý chi tiết

1.

Hướng dẫn

Mở bài:

Giới thiệu vấn đề nghị luận: Phân tích tác phẩm  Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường.

2. Thân bài:

Luận điểm 1: Khái quát về tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường và “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”

Tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường.

_là nhà văn chuyên viết về bút kí.

_lối hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm, tài hoa, uyên bác và có vốn hiểu biết, vốn kiến thức phong phú trên nhiều lĩnh vực.

Tác phẩm.

_được hoàn thành ngày 4/1/1981 khi nhà văn sống bên bờ sông Hương, trong lòng thành Huế hơn bốn mươi năm.

_được in trong tập bút kí cùng tên vào năm 1986.

Luận điểm 2: Vẻ đẹp từ các góc nhìn.

Vẻ đẹp từ góc nhìn địa lí: thủy trình của sông Hương được tái hiện ở ba chặng.

_sông Hương giữa núi rừng Trường Sơn.

+như một bản trường ca của rừng già.

+cô gái Di- gan phóng khoáng và man dại.

+người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở.

_sông Hương trong không gian Châu Thổ, Châu Hóa.

+vẻ đẹp của một người con gái đẹp: chuyển mình liên tục, uốn mình theo những đường cong mềm mại.

+vẻ đẹp của Hương giang rất mực đa dạng: có khi sắc nước trở nên xanh thẳm, có khi trở nên mềm như tấm lụa, có khi mang vẻ đẹp trầm mặc.

_sông Hương trong không gian kinh thành Huế.

+bắt đầu đi vào thành phố: được so sánh với “người tình vui tươi và duyên dáng”.

+trong lòng thành phố: điệu slow dành riêng cho Huế và được đặt trong trường liên tưởng so sánh với những con sông khác trên thế giới.

+rời khỏi thành phố: mang vẻ đẹp của “người tình dịu dàng và thủy chung”.

Vẻ đẹp từ góc nhìn lịch sử.

_kiên trì và kiên cường:

+gắn với chặng đường 4000 năm của lịch sử dân tộc.

_anh hùng, bất khuất:

+lặng lẽ cống hiến, đồng hành cùng nhân dân kháng chiến.

Vẻ đẹp từ góc nhìn văn hóa được chứng minh qua âm nhạc, thi ca và huyền thoại.

_dòng sông của thi ca bởi nó khơi gợi cảm hứng cho tâm hồn bao người nghệ sĩ.

_dòng sông của âm nhạc: được so sánh với nàng Kiều xinh đẹp, tài sắc trong thơ Nguyễn Du.

_dòng sông của huyền thoại: bắt nguồn từ tên gọi của sông Hương đã gắn với những dấu ấn riêng biệt.

Luận điểm 3: Đánh giá về nghệ thuật và nội dung.

3. Kết bài:

_Khẳng định giá trị và ý nghĩa của “Ai đã đặt tên cho dòng sông?.

[Văn mẫu học sinh] Phân tích tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường

Phân tích tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông

Bài văn tham khảo.

Đất nước Việt Nam tươi đẹp đã trở thành nguồn cảm hứng lớn lao của các nhà thơ, nhà văn. Nếu từng rung động trước một miền quê Việt Nam yên bình trong trang thơ của Nguyễn Đình Thi, bùi ngùi trước dòng xúc cảm về đất nước muôn màu muôn vẻ dưới ngòi bút Nguyễn Khoa Điềm thì lại càng không thể không yêu một Việt Nam với dòng sông ấy đẹp như mơ. Sông Hương xứ Huế trong trang viết của tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường rất đẹp, rất ý vị trong bút kí Ai đã đặt tên cho dòng sông?.

Tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường là nhà văn chuyên về bút kí. Ông có lối hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm,tài hoa, kiến thức phong phú về nhiều lĩnh vực. Đặc biệt, với sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và chất trữ tình, giữa tư duy đa chiều với nghị luận sắc bén, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã mang đến cho bạn đọc nhiều tác phẩm đặc sắc. Các tác phẩm bút kí chính của ông phải kể đến: “Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu”, “Rất nhiều ánh lửa” và “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”.

Xem thêm:  Trình bày quan điểm về câu nói của Tago “ Yêu là tên gọi khác của sự hiểu nhau”

“Ai đã đặt tên cho dòng sông?” là một trong số những tập bút kí xuất sắc của Hoàng Phủ Ngọc Tường. Bút kí ban đầu vốn có nhan đề “Hương ơi e phải mày chăng?” được tác giả hoàn thành ngày 4/1/1981 khi nhà văn sống bên bờ sông Hương, trong thành phố Huế hơn bốn mươi năm. Tình yêu sông Hương, xứ Huế thơ mộng đã vun đắp trong ông tình cảm để viết những trang kí đẹp về sông Hương, xứ Huế.

Sông Hương được gắn với điểm nhìn đầu tiên là từ góc nhìn địa lí. Đây cũng là điểm nhìn mà tác giả tập trung khai thác hơn cả trong toàn bài bút kí đi tìm cội nguồn của cái tên: “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”. Sông Hương được minh chứng cho vẻ đẹp của mình ngay khi nó còn nằm trong không gian núi rừng Trường Sơn. Sông Hương được so sánh “như một bản trường ca của rừng già”. Dòng sông đẹp một cách hùng vĩ qua cách miêu tả của tác giả “rầm rộ giữa những bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác và cuộn xoáy như cơn lốc vào đáy vực sâu thẳm”. Nhưng nó cũng rất đỗi trữ tình “dịu dàng và say đắm khi đi qua những rặng dài chói loại màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng”. Đến một điểm nhìn khác là giữa lòng Trường Sơn, Hoàng Phủ Ngọc Tường nhân hóa sông Hương “cô gái di gan phóng khoáng và man dại”. Hình ảnh cô gái Di- gan đã cho thấy cái nhìn mới mẻ, độc đáo của tác giả. Sông Hương trong mắt nhà văn là một sinh thể sống tự do, mạnh mẽ, có cá tính, tâm hồn riêng như cô gái Di- gan. Phải rất kỳ công trong khám phá, tinh tế trong cảm nhận thì ông mới phát hiện được cái riêng biệt của người con gái ấy. Nhưng như vậy thôi chưa đủ, Hoàng Phủ Ngọc Tường còn tìm tòi và hướng ngòi hút của mình tới cả những chỗ khuất lấp nhất của dòng sông ấy để viết lên câu chữ đặc sắc. Sông Hương- người mẹ phù sa của vùng văn hóa xứ sở. Lúc này, con sông mang theo vẻ đẹp dịu dàng và trí tuệ bởi lẽ “quãng sông này đã hết ghềnh thác”. Nó mang vẻ dịu hiền của người mẹ và ngày ngày góp phần bồi đắp văn hóa cho người dân sống hai bên bờ sông và xứ Huế. Sông Hương đã góp công to lớn để hình thành, bảo tồn và giữ gìn văn hóa xứ Huế. Dòng sông là người mẹ ngày đêm lặng lẽ, âm thầm cống hiến tạo nên cái đẹp riêng mộng mơ của Huế.

Sông Hương tiếp tục được khám phá ở nhiều nét đẹp trong không gian cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại. Trước hết, nhà văn so sánh “Nó là người gái đẹp nằm ngủ mơ màng”. Người gái đẹp ấy mang vẻ đẹp gợi cảm và đang phô khoe nét đẹp của mình khi chuyển dòng liên tục, vòng giữa khúc quanh đột ngột, uốn mình theo những đường cong thật mềm. Và những chướng ngại vật cản trở như núi Vọng Cảnh, Tam Thai, Lựu Bảo đã tạo cơ hội giúp Hương Giang phô khoe những đường cong mềm mại. Bên cạnh đó, người đọc còn được biết đến nét đẹp đa dạng của con sông với những biến chuyển màu sắc lạ mắt. Có khi các nước trở nên xanh thẳm khi đi qua dư vang của Trường Sơn, sự in bóng của những hàng cây đại ngàn tạo màu xanh cho mặt nước. Còn lại những quãng sông êm đềm, nó trở nên mềm như tấm lụa. Vẻ đẹp đa dạng ấy còn được minh chứng qua sự biến màu của mặt nước: sớm xanh, trưa vàng, chiều tím. Một loạt hình ảnh  liệt kê mang đến bao khám phá về vẻ đẹp của dòng sông. Không chỉ rực rỡ, nổi bật, Hương giang còn quyện mình vào cái lặng tờ  và trầm mặc của không gian. Nó mang vẻ đẹp trầm mặc đi qua những lăng tẩm ở rừng thông u tịch, nhưng rồi lại bừng sáng và tươi tắn khi nghe thấy âm thanh của thành phố, của tiếng chuông chùa Thiên Mụ ngân nga tận bờ bên kia giữa những xóm làng trung du bát ngát tiếng gà. Cuộc hành trình sông Hương thực sự trở thành hành trình đi tìm người yêu của người gái đẹp, phô khoe và hoàn thiện vẻ đẹp của mình để đến với người yêu: tìm kiếm và đuổi bắt, hào hoa và đam mê, Thúy Kiều và Kim Trọng.

Xem thêm:  Quan niệm của anh chị về lối sống giản dị của một con người văn hay lớp 10

Trải qua bao chặng đường, Hương Giang đã đến được với người yêu: không gian kinh thành Huế. Khi mới bắt đầu vào thành phố thân yêu, sông Hương được so sánh với “người tình vui tươi và duyên dáng”. Nó rạo rực khi thấy dấu hiệu của thành phố với những bờ bãi xanh biếc và chiếc cầu trắng như vầng trăng non. Những hình ảnh hiện ra tức khắc ấy cũng có cái e ấp của mối tình chớm hé nơi người con gái đẹp. Và người con gái ấy cũng làm duyên, làm dáng lần cuối trước khi gặp mặt người yêu: uốn một cánh cung rất nhẹ sang Cồn Hến. Và khi được ở trong vòng tay người yêu,  con sông như luyến tiếc nên dành tặng một điệu slow dành riêng cho Huế. Nó chảy với lưu tốc chậm đến mức mà Hoàng Phủ Ngọc Tường cảm nhận “cơ hồ chỉ còn là mặt hồ yên tĩnh”. Để nhấn mạnh độ chảy chậm rãi của Hương giang, nhà văn đã đặt nó trong thế đối sánh với sông Nêva “chảy nhanh đến mức làm lũ hải âu muốn nói một câu với người bạn của mình cũng không kịp”. Vì vật mà ông càng thêm yêu quý điệu chảy ngập ngừng. lặng tờ muốn đi muốn ở của dòng sông quê mình. Chúng ta cũng đã từng bắt gặp nét riêng lặng tờ ấy của Hương giang trong những vần thơ của Tố Hữu.

Hương giang ơi dòng sông êm

Con tim ta ngày đêm vẫn tự tình.

Đến cách mà nhà văn lí giải về sự chậm ấy của dòng sông cũng không hoàn toàn theo cái nhìn chủ quan. Hoàng Phủ Ngọc Tường lí giải vận tốc chậm ấy trước hết là do địa lí tự nhiên: ở Huế có nhiều chi lưu làm giảm vận tốc nước cùng với hai hòn đảo nhỏ ở giữa sông ngăn cản dòng chảy. Nhưng theo lí lẽ của trái tim nhà văn thì sông Hương dành quá nhiều tình cảm cho Huế nên không muốn rời xa, muốn nằm mãi trong lòng người yêu. Dù có luyến tiếc thì Hương giang vẫn phải nói lời từ biệt người yêu, rời xa thành phố song con tim vẫn mãi là “ người tình dịu dàng và chung thủy”. Tưởng như sẽ mãi rời xa song sự am hiểu của tác giả đã giúp người đọc biết đến quãng đường đẩy đưa qua lại của dòng sông, rùng rằng nửa đi nửa ở. Sông Hương rời khỏi kinh thành, chếch về hướng chính bắc rồi lại uốn mình theo hướng tây đông và gặp Huế lần cuối ở thị trấn Bao Vinh cổ xưa. Người con gái lưu luyến người yêu và bịn rịn giờ phút chia tay.

Còn dưới góc nhìn lịch sử, dòng sông thơ mộng, người con gái đẹp ấy đã có những chuyển mình lớn lao với vẻ đẹp kiên trì, kiên cường và anh hùng bất khuất. Vẻ đẹp của sự kiên trì, kiên cường ấy đã được minh chứng rõ nét qua chặng đường lịch sử bốn nghìn năm của dân tộc. Từ thời các vua Hùng, sông Hương đã là dòng sông có vị trí quan trọng. Nó là dòng sông nơi biên thùy xa xôi có nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Nam. Đến những thế kỉ trung đại, dòng sông tiếp tục minh chứng ý nghĩa to lớn của mình khi là dòng sông Viễn Châu chiến đấu anh hùng bảo vệ biên giới phía Nam. Bước sang thế kỉ 18, nó không còn oằn mình với những nỗi đau nhưng vẫn thầm lặng cống hiến. Sông Hương vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân của người anh hùng Nguyễn Huệ. Đến thế kỉ 19 của máu và nước mắt, dòng sông ấy cũng đã sống hết cùng lịch sử với máu của bao cuộc khởi nghĩa. Và sang đến thế kỉ 20, nó lặng lẽ đi vào cuộc cách mạng tháng Tám vẻ vang. Sông Hương cùng những người chiến sĩ đồng hành trong mọi khởi nghĩa chống Pháp, chống Mĩ. Và vì vậy, mà sông Hương đã gây ấn tượng mạnh trong tác giả “hiến đời mình lập chiến công rồi lại trở về làm người con gái dịu dàng”. Hoàng Phủ Ngọc Tường không ngoa khi so sánh “sử thi viết giữa màu của cỏ lá xanh biếc”. Sông Hương quả thật là bản hùng ca và bản tình ca dịu dàng, tươi mát.

Xem thêm:  Suy nghĩ về sứ mệnh “đánh thức tiềm lực đất nước” của mỗi cá nhân trong cuộc sống hiện nay

Sông Hương càng thêm thi vị khi được nhà văn đặt dưới góc nhìn văn hóa. Con sông tình yêu càng thêm lung linh bởi âm nhạc, thi ca và huyền thoại. Sông Hương được so sánh “người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya” bởi điệu chảy của nó rất phù hợp với những đêm nhạc và đây cũng là nơi sinh thành nền âm nhạc dân gian và cung đình Huế. Như một nàng Kiều, sông Hương có cả tài và sắc. Đồng thời, dòng sông thân thương ấy còn là dòng sông của thi ca. Nó là “nàng thơ” gợi cảm hứng cho biết bao tâm hồn thi sĩ và chưa bao giờ lặp lại mình trong những trang viết. Với mỗi người, sông Hương lại gợi cảm, lại đẹp theo một cách riêng. Phải chăng vì lẽ đó mà nó được biết là dòng sông của huyền thoại. Tên gọi sông Hương quả xứng tầm với nét đẹp dịu dàng nhưng cũng rất cá tính, độc đáo. Và nhà văn đặt ra câu hỏi: “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” thể hiện nỗi niềm băn khoăn, suy ngẫm và ham thích khám phá. Từ truyền thuyết người dân hòa mùi hương của hàng nghìn bông hoa rồi đổ xuống dòng sông mà tác giả đã gợi ra cái đẹp vĩnh hằng cùng danh thơm muôn thuở của dòng sông thần tiên. Những dấu ấn riêng biệt của con sông quê hương với thi, nhạc, họa sẽ không bao giờ phai tàn trong lòng độc giả.

Bút kí Ai đã đặt tên cho dòng sông? được viết bằng tất cả yêu thương của nhà văn. Lối hành văn mượt mà ấy đã giúp sông Hương hiện lên đẹp tuyệt dưới góc nhìn địa lí, góc nhìn văn hóa nhưng cũng rất hào hùng trong góc nhìn lịch sử. Tài năng của nhà văn chính là thành công khi dùng ngòi bút liệt kê, so sánh, nhân hóa rất uyển chuyển, tài tình. Sông Hương hiện lên không khó hiểu, không hề mang nét ương bướng của người gái đẹp mà nhẹ nhàng men theo dòng cảm xúc của niềm yêu, nỗi nhớ và khắc sâu vào lòng người.

Đất nước có biết bao dòng sông đẹp nhưng có lẽ chỉ sông Hương xứ Huế mới đủ làm con người xao xuyến đến thế. Dòng sông ấy bạn có thể chưa từng nhìn trực tiếp nhưng lại có thể hiểu, thể cảm hơn bất kì cảnh vật thân thương nào khác. Hoàng Phủ Ngọc Tường đã dẫn bước tâm hồn bạn đọc đến với trí tưởng tượng của niềm yêu, của tình thương về một Huế mộng mơ, Hương tuyệt diệu mãi trong trái tim bạn đọc.

Có thể bạn quan tâm

Leave a Comment