Home Những bài văn hay lớp 12 [Văn mẫu học sinh] Phân tích tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu

[Văn mẫu học sinh] Phân tích tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu

by Huyền Trang

[Văn mẫu học sinh] Phân tích tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu

Dàn ý chi tiết

1.

Hướng dẫn

Mở bài:

_giới thiệu vấn đề nghị luận: Phân tích tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu.

2. Thân bài:

Luận điểm 1: Khái quát về tác giả, tác phẩm:

Tác giả Nguyễn Minh Châu:

_ Là nhà văn quân đội, sáng tác trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.

_Trong kháng chiến chống Mỹ, ông tập trung ngợi ca cuộc sống hào hùng của các thế hệ con người Việt Nam.

_Từ những năm 80 của thế kỉ XX, sáng tác của Nguyễn Minh Châu đi sâu khám phá sự thật đời sống ở bình diện đạo đức, thế sự.

_sáng tác theo quan niệm” Đi tìm hạt ngọc ẩn giấu trong tâm hồn mỗi con người” và ông luôn có cái nhìn thấu hiểu, trĩu nặng tình thương và nỗi lo âu đối với con người

_Nguyễn Minh Châu có lối văn giản dị mà sâu sắc, thấm thía, nhiều dư vị, nhiều trải nghiệm, chiêm nghiệm.

_ Tác phẩm tiêu biểu: Cửa sông, Dấu chân người lính, Miền cháy

Truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa:

_sáng tác năm 1983, được in lần đầu trong tập Bến quê, sau được in trong tập truyện cùng tên xuất bản năm 1987.

_ truyện ngắn mang cảm hứng thế sự, đặt vấn đề về đời sống con người và là bức tranh phản ánh sâu sắc về nghệ thuật và cuộc đời.

Luận điểm 2: Tình huống truyện độc đáo.

_Tình huống truyện là gì?

_Tóm tắt tình huống truyện: hai phát hiện đầy nghịch lí của nghệ sĩ Phùng.

+phát hiện 1: hình ảnh chiếc thuyền ngoài xa rất đẹp trên biển khơi vào sáng sớm.

+phát hiện 2: con thuyền lại gần bớ và bi kịch về bạo hành gia đình của gia đình hàng chài.

_Ý nghĩa của tình huống truyện: tình huống nghịch lí và bất ngờ, trớ trêu, thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc của nhà văn.

Luận điểm 3: Nhân vật người đàn bà hàng chài.

Số phận: đau khổ bất hạnh.

_ từ thời trẻ chị đã xấu xí.

_cái nghèo, cái đói đã bám lấy chị và gia đình.

_chịu đựng nỗi đau thể xác và tinh thần.

Phẩm chất:

_lòng yêu thương con và sự hi sinh vô hạn cho các con.

_vị tha, bao dung, độ lượng.

_một người phụ nữ rất mực thấu hiểu, từng trải về lẽ đời.

Luận điểm 4: Đánh giá về nghệ  thuật và nội dung.

3. Kết bài:

_khẳng định giá trị và ý nghĩa của tác phẩm.

[Văn mẫu học sinh] Phân tích tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu

Phân tích tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa

Bài văn tham khảo.

Văn học trước Cách mạng là những trang viết về cuộc đời bất hạnh của người nông dân dưới ách đàn áp, thống trị của phong kiến và thực dân. Hình ảnh của những Chí Phèo, Lão Hạc, Chị Dậu… trở thành biểu tượng cho mọi nỗi khổ đau, bất hạnh. Ta đã phải nghiến răng và căm hờn xã hội thối nát đã chà đạp quyền sống của con người. Vậy nhưng bạn biết không, ngay cả khi xã hội ấy không còn thối nát bởi chiến tranh thì nỗi đau vẫn đau đáu trong con người. Và sự căm hờn ấy chuyển thành nỗi đau đớn, xót xa cho con người và cuộc đời bất hạnh. Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu là câu chuyện của những vùi ngùi, xót xa như vậy.

Nguyễn Minh Châu là tác giả thời kháng chiến chống Mĩ. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông tập trung ngợi ca cuộc sống hào hùng của các thế hệ con người Việt Nam. Khi hòa bình, sáng tác của ông đi sâu khám phá sự thật đời sống ở bình diện đạo đức, thế sự. Ông sáng tác theo quan niệm” Đi tìm hạt ngọc ẩn giấu trong tâm hồn mỗi con người” và luôn có cái nhìn thấu hiểu, trĩu nặng tình thương và nỗi lo âu đối với con người. Lối viết của Nguyễn Minh Châu giản dị mà sâu sắc, thấm thía, nhiều dư vị, nhiều trải nghiệm, chiêm nghiệm.Cửa sông, Dấu chân người lính, Miền cháy…đều là những tập truyện tiêu biểu của Nguyễn Minh Châu.

Chiếc thuyền ngoài xa là truyện ngắn được nhà văn viết năm 1983, lần đầu được in trong tập Bến quê, sau được in lại trong tập truyện cùng tên xuất bản năm 1987. Truyện ngắn chứa đựng nhiều chiều sâu tư tường về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc đời.

Chiếc thuyền ngoài xa có tình huống truyện rất độc đáo. Tình huống truyện là yêu cầu cốt tủy của truyện ngắn. Đó là khoảnh khắc đậm đặc nhất của cuộc sống, chứa đựng những biến cố, sự kiện lớn lao, mâu thuẫn trớ trêu để khi đặt nhân vật vào đó, số phận, phẩm chất của nhân vật được bộc lộ rõ nét. Góp phần thể hiện sâu sắc tư tưởng tác phẩm và tăng tính hấp dẫn cho câu chuyện. Có ba loại tình huống truyện cơ bản là tình huống hành động, tình huống tâm lí, tình huống nhận thức. Và truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa chính là tình huống nhận thức độc đáo của nhân vật Phùng trong truyện ngắn. Phát hiện thứ nhất của người nghệ sĩ là hình ảnh chiếc thuyền ngoài xa trên biển vào một buổi sớm mù sương: “mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe… người lớn lẫn trẻ con ngồi im phăng phắc… Và người nghệ sĩ đó cho rằng “đó là một cảnh đắt trời cho”, đẹp như một bức tranh mực tàu của một danh họa phương Tây thời cổ. Bởi nó mang vẻ đẹp đơn giản àm hài hòa từ màu sắc, đường nét, ánh sáng đến cảnh vật và con người. Chứng kiến cảnh tượng ấy, người nghệ sĩ vô cùng xúc động và bối rối “trái tim như có cái gì bóp thắt vào”. Và tưởng như mình đã khám phá được chân lí của vẻ đẹp toàn diện, toàn mĩ “cái đẹp chính là cái đạo đức”.

Xem thêm:  Suy nghĩ của em về câu nói Giữa một vùng sỏi đá khô cằn cây hoa dại vẫn mọc lên và nở những chùm hoa thật đẹp

Nhưng khi con thuyền tiến lại gần bờ, người nghệ sĩ lại chứng kiến hiện thực cuộc sống của gia đình hàng chài vô cùng trớ trêu. Bước ra từ con thuyền đẹp như mơ ấy là những con người lam lũ, nghèo khó, xấu xí và những cảnh tượng xấu xa đau lòng của người đàn ông vũ phu đánh vợ cùng cảnh người đàn bà nhẫn nhục chịu đựng trong sự phẫn nộ của đứa con là thằng Phát. Người nghệ sĩ chứng kiến cảnh tượng đau lòng đó và rất đỗi kinh ngạc. Vẻ đẹp của con thuyền biến mất tựa như một câu chuyện cổ tích quái đản.

Tình huống truyện được đẩy đến cao trào trong ba ngày sau, cũng trong làn sương sớm, nghệ sĩ Phùng một lần nữa chứng kiến cảnh bạo hành của gia đình hàng chài và đã ngăn cản và rồi bị thương. Tình huống còn được mở rộng hơn qua sự việc người đàn bà được mời đến tòa án huyện  và nhận được khuyên ngăn từ Phùng và chánh án Đẩu là hãy bỏ chồng. Cũng từ sự việc đó, người đọc mới được đi sâu khám phá vẻ dẹp tâm hồn của người đàn bà ấy.

Nhà văn đã tạo dựng một tình huống truyện đặc sắc. Nó chứa đựng những bất ngờ và nghịch lí. Khi ở xa, con thuyền đẹp đẽ như mơ nhưng khi ở gần, con thuyền lại chứa đựng hiện thực đau lòng. Và nếu chỉ quan sát một cách hời hợt, chỉ nhìn bề ngoài  thì sẽ không phát hiện ra được những sự thật ẩn sâu bên trong. Và cũng thông qua tình huống độc đáo đó, mà nhà văn đã gửi gắm được những tư tưởng nhân đạo sâu sắc khi phê phán nạn bạo hành, ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ và đặt ra vấn đề bảo vệ quyền sống, quyền hạnh phúc cho người phụ nữ và trẻ em.

Nhân vật người đàn bà hàng chài là nhân vật chính trong tác phẩm và cũng là nạn nhân trực tiếp của nạn bạo hành. Và chị xuất hiện trong tình huống truyện đầy trớ trêu và éo le. Đó là hai phát hiện nghịch lý của người nghệ sĩ Phùng. Phát hiện một là của người nghệ sĩ đầy mơ mộng sau nhiều ngày phục kích, săn tìm bức ảnh cho bộ lịch năm mới, anh đã nhìn thấy một con thuyền ngoài xa trên biển vào một buổi sớm mù sương. Đó đúng là một cảnh “đắt trời cho” tựa như bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ. Tâm hồn người nghệ sĩ vô cùng bối rối và xúc động tưởng như mình vừa được khám phá chân lý của sự toàn thiện, khám phá được những khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn. Phát hiện hai là khi con thuyền tiến lại gần bờ, Phùng đã tận mắt chứng kiến những cảnh tượng ngang trái trong cuộc sống của gia đình người hàng chài, rồi thông qua lời trần tình của người phụ nữ ấy ở tỏa huyện, anh đã khám phá, phát hiện biết bao sự thật về cuộc sống cũng như vẻ đẹp phẩm chất của người đàn bà hàng chài ấy.

Xem thêm:  Em hiểu như thế nào là hạnh phúc và tiền bạc

Cuộc đời người đàn bà hàng chài là một chuỗi ngày khổ đau bất hạnh. Từ thời thanh xuân-  thời đẹp nhất của người con gái chị đã không may mắn như bao người khác:  xấu xí lại rỗ mặt sau một đợt lên đậu mùa nên trong phố không ai lấy. Sau đó chị làm vợ anh hàng chài và cuộc sống của chị từ đó phải lênh đênh trên một chiếc thuyền nhỏ, vật lộn với sóng gió,với bão tố để mưu sinh.

Cái nghèo cái đói đã bám riết suốt cả đời của chị và gia đình chị. Cuộc sống sinh hoạt chật chội, chen chúc trên một con thuyền nhỏ và thêm nữa là cái tội đẻ nhiều. Chị đã phải cùng chồng lam lũ, cơ cực để mưu sinh, để nuôi cả bầy con trên dưới đến cả chục đứa. Có lúc biển động, không đi kéo lưới được, cả nhà phải ăn toàn cây xương rồng luộc chấm muối. Hình ảnh của chị trong giây phút đầu tiên mà Phùng nhìn thấy khi chị bước ra từ con thuyền đẹp như mơ ấy là người đàn bà trạc ngoài bốn mươi, thân hình quen thuộc của đàn bà vùng biển với khuôn mặt mệt mỏi, tái ngắt và như đang buồn ngủ, tấm lưng áo bạc phếch và rách rưới, nửa thân dưới ướt sũng… đã phần nào nói lên cuộc sống lam lũ vất vả cơ cực của chị.

Hơn thế nữa chị còn phải chịu đựng biết bao nỗi đau đớn cả về thể xác lẫn tinh thần. Chị phải thường xuyên chịu bị chồng đánh đập vô cổ “ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng”. Cảnh tượng người đàn ông hàng chài chút lên vợ cơn giận như lửa cháy đã khiến Phùng kinh ngạc: “hùng hổ, mặt đỏ gay, dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà, vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két”. Nhưng nỗi đau về thể xác ấy chưa thấm vào đâu so với nỗi đau tinh thần của chị. Không chỉ ở việc con cái phải chứng kiến cảnh cha bạ hành mẹ mà còn là cảnh con xông vào đánh cha. Khi bị chồng đánh đập, người phụ nữ không hề kêu khóc nhưng khi hắn đã bỏ đi rồi chị mới cảm thấy vô cùng đau đớn, xấu hổ, nhục nhã: “như một viên đạn bắn vào  người đàn ông và bây giờ đang xuyên qua tâm hồn người đàn bà, làm rỏ xuống những dòng nước mắt”. Cuộc sống khổ đau triền miên đè nặng chị không chỉ bộc lộ ở vẻ ngoài lam lũ, cơ cực mà còn được biểu hiện qua thái độ cam chịu, nhẫn nhục đến mức như bị tê liệt tâm hồn khi bị chồng hành hạ và sự khép nép, sợ sệt, tự ti khi chị bước đến chốn công đường.

Tuy cuộc đời của chị gặp nhiều khổ đau, bất hạnh nhưng trong tâm hồn người phụ nữ ấy ngời lên bao vẻ đẹp đáng quý, đáng trân trọng. Trước hết, đó là lòng yêu thương con và đức hi sinh vô hạn. Không chỉ vất vả, khó nhọc để mưu sinh, để nuôi con chị còn chấp nhận chịu đựng những trận đòn tàn ác vô cớ của chồng, bởi lẽ, chị coi đó là cách để ông chồng vũ phu của mình giải tỏa mọi bực dọc. Khi được chánh án Đẩu giúp đỡ ly hôn, chị đã kiên quyết, tha thiết van xin tòa án đừng bắt chị bỏ chồng: “Con lạy quý tỏa, quý tòa bắt tội con cũng được, phạt tù con cũng được, đừng bắt con bỏ nó”. Lý do đơn giản là chị cần có một người đàn ông trên thuyền để làm chỗ dựa kiếm sống, để nuôi con khôn lớn trong hoàn cảnh con đông và cuộc sống trên sông nước lại đầy nhọc nhằn, bất trắc, gánh nặng cơm áo không lúc nào buông tha. Người đàn bà ấy có lẽ không có sự lựa chọn nào tốt hơn. Chỉnh tình thương con vô hạn đã tạo nên nghị lực sống phi thường để chị vượt qua tất cả nỗi nhọc nhằn, cơ cực nỗi đau đớn cả về thể xác lẫn tinh thần để chấp nhận gắn bó với người chồng “dù hắn man sợ và tàn bạo”.

Thương con tới mức quên mình, người phụ nữ ấy chưa hề nghĩ tới đau đớn, thiệt thòi của bản thân mà luôn nghĩ tới niềm vui cũng như nỗi đau của các con. Chấp nhận đòn roi của người chồng nhưng khi các con đã lớn, chị chỉ có một lời thỉnh cầu duy nhất: đừng đánh chị trước mặt con, đưa lên bờ mà đánh để các con không phải chứng kiến. Chị không muốn làm tổn thương tâm hồn những đứa trẻ trước những trận đòn roi tàn bạo của chồng. Chị không khóc nhưng vô cùng đau đớn, xấu hổ, nhục nhã ê chề vái lấy vái để đứa con ôm chầm lấy con “Phác, con ơi!”- như một viên đạn bắn vào người đàn ông và bây giờ đang xuyên qua tâm hồn người đàn bà. Bởi chị vô cùng lo sợ và không hề mong muốn tâm hồn non nớt, ngây thơ của những đứa trẻ sớm phải gieo những mầm mống của tội lỗi bằng những hành vi bạo lực. Nhưng trong đau khổ cuộc sống, chị vẫn chắt chiu được những niềm vui nhỏ bé, giản dị, đời thường- đó là những lúc nhìn đàn con được ăn no. Chị đau nỗi đau của các con và vui cùng các con. Đó cũng là lý do người đàn bà ấy đã hi sinh tất cả, tới mức quên mình. Vì thương con, chị luôn khao khát một tổ ấm gia đình dù nó không trọn vẹn. chị vẫn tìm thấy điểm sáng lạc quan về hạnh phúc gia đình trong chuỗi ngày dài dằng dặc toàn tăm tối: “có những lúc vợ chồng con cái chúng tôi sống rất hòa thuận vui vẻ”.

Xem thêm:  Soạn bài: Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh của Phạm Đình Hổ

Đối với người chồng vũ phu của mình, chị không một lời kêu ca, oán trách. Chị đã kể lại quá khứ của mình với tất cả tấm lòng biết ơn người con trai hàng chài dù cho chị xấu xí rỗ mặt lại có mang trước nhưng vẫn sẵn lòng lấy chị về làm vợ. Chị hiểu bản chất của anh không phải là người xấu. Tuy cục tính nhưng hiền lành, thương vợ, thương con chịu đựng lam lũ, vất vả để kiếm tiền nuôi con và chị đã lý giải nguyên nhân hành động thô bạo của chồng mình với một sự thấu hiểu và cảm thông sâu sắc: “ bất kể lúc nào khổ quá là lão sách tôi ra đánh cũng như đàn ông thuyền khác uống rượu. Giá mà lão uống rượu”. Ẩn sau vẻ bề ngoài lam lũ, thất học sự cam chịu nhẫn nhục đến mức tưởng như bị tê liệt ý thức của người đàn bà hàng chài, ta còn nhận thấy đó là người phụ nữ có có những suy nghĩ từng trải sâu sắc về cuộc sống, về lẽ đời. Chị ý thức về trách nhiệm, bổn phận của người phụ nữ sinh ra là để sống cho con, vì con và đặc biệt là cuộc sống của những người hàng chài như chị càng không thể sống vì bản thân mình được. Có lẽ chị hiểu việc ly hôn sẽ giúp chị giải thoát khỏi ông chồng vũ phu nhưng cuộc sống của đàn con chị rồi sẽ ra sao? Giọng điệu, lời lẽ tự tin cứng cỏi của chị trong câu chuyện ở tòa án huyện đã khiến Phùng, Đẩu ngỡ ra được nhiều điều: “Là bởi vì các chú không phải là đàn bà”.

Nhà văn Nguyễn Minh Châu đã rất thành công khi tạo dựng một tình huống truyện đặc sắc cùng với những diễn biến sự việc tự nhiên, hợp lí. Ông tạo ra những nút thắt tỏng truyện để người đọc khao khát khám phá rồi gỡ bỏ lớp thắt ấy cũng chính qua câu chữ. Câu chuyện không có những xung đột đỉnh điểm hay sự kiện trọng đại. Mọi sự việc khá gói gọn trong câu chuyện bạo lực gia đình, trong bức tranh đối lập giữa nghệ thuật và hiện thực mà người nghệ sĩ may mắn chứng kiến. Chính qua những hạt ngọc ẩn giấu đó, ta càng thêm yêu, thêm trân trọng những phát hiện, khám phá tinh tế của nhà văn về con người và cuộc đời.

Cây bút xuất sắc như Nguyễn Minh Châu đã tạo dựng một câu chuyện với ý nghĩa nhân văn câu cả. Cuộc sống con người được lồng ghép hài hòa vào những trang viết và tạ nên một tác phẩm đặc sắc của văn học nghệ thuật. Những thông điệp mà người nghệ sĩ gửi gắm trở thành thông điệp sống sâu sắc với mỗi độc giả khi đọc những trang viết về Chiếc thuyền ngoài xa.

Có thể bạn quan tâm

Leave a Comment