Home Những bài văn hay lớp 12 [Văn mẫu học sinh] Phân tích truyện ngắn Một người Hà Nội của Nguyễn Khải

[Văn mẫu học sinh] Phân tích truyện ngắn Một người Hà Nội của Nguyễn Khải

by Huyền Trang

[Văn mẫu học sinh] Phân tích truyện ngắn Một người Hà Nội của Nguyễn Khải

Dàn ý chi tiết

1. Mở bài:

Nêu vấn đề nghị luận.

Phân tích truyện ngắn Một người Hà Nội.

2. Thân bài:

Luận điểm 1: Khái quát về tác giả, tác phẩm.

Tác giả Nguyễn Khải:

_Sinh tại Hà Nội nhưng sống ở nhiều nơi.

_Sáng tác văn chương khi còn rất trẻ.

_trước năm 1978, tác phẩm mang đậm tính chính luận với Mùa lạc, Người trở về..

_sau năm 1978, tác phẩm mang đậm tính triết luận với tiểu thuyết Cha và con, và…, Một người Hà Nội, Hà Nội trong mắt tôi…

Truyện ngắn Một người Hà Nội:

_được viết năm 1990.

_sau đó được in trong tập Hà Nội trong mắt tôi.

Luận điểm 2: Nhân vật bà Hiền.

Thời gian cuộc đời bà Hiền.

_sinh ra trong một gia đình giàu có, lương thiện, cha là một trí thức.

_thông minh, tài hoa, có một salong viết văn chương.

_chọn chồng là một anh giáo dạy tiểu học hiền lành, lương thiện khiến cả Hà Nội ai cũng sững sờ, ngạc nhiên.

_Năm 40 tuổi sinh con gái út. Là một người phụ nữ thương con nhuwgn đầy lí trí, biết nhìn xa trông rộng.

_Giáo dục con từ cách ăn cơm, ngồi cầm bát đũa.. dạy con biết tự trọng, chấp nhận cho con tham gia kháng chiến dẫu buồn bã.

Thời gian của lịch sử, xã hội.

-1955, bộ đội trở về, bà Hiền nói với cháu: cả đời tao chưa từng bị ai cám dỗ kể cả chế độ.

_Bà vẫn ở Hà Nội. luôn giữ lập trường.

_Nhiều người nhìn bà có lối sống tư sản, không phù hợp với chế độ mới, nhưng bà biết nhìn trước thời cuộc nên đã bán đi một căn nhà.

_Bà nói mình có gương mặt tư sản nhưng không bóc lột ai thì sao làm tư sản.

_bà không thích chế độ mới can dự vào cuộc sống của nhân dân, ý thức của bà không gắn với một chế độ nào cả.

_sau 1975, bà luôn giữ nét đẹp Hà Nội.

_bà kể chuyện cây si cũng là nét văn hóa Hà Nội và bà hi vọng một ngày nào đó văn hóa Hà Nội sẽ khôi phục lại.

Nhà văn nhìn nhân vật bà Hiền ở nhiều góc độ, ứng xử, nói năng và suy nghĩ.

Ca ngợi vẻ đẹp, trân trọng, tự hào thông qua bà Hiền- hình ảnh đại diện của con người Hà Nội.

Luận điểm 3: Nhân vật Dũng.

_người thanh niên với lí tưởng cao đẹp.

_con người giàu lòng tự trọng và tình thương.

Luận điểm 4: Nhân vật Túc.

_con người dũng cảm, hào hoa.

Luận điểm 5: Người mẹ của Túc- người mẹ anh hùng của dân tộc Việt Nam.

_Chịu chung nỗi đau mất con.

_Thấu hiểu, chịu đựng và giàu lòng nhân ái.

Luận điểm 6: Đánh giá về nội dung và nghệ thuật.

3. Kết bài:

Khẳng định giá trị của truyện ngắn Một người Hà Nội và cũng là sự tô điểm cho vẻ đẹp của mảnh đất kinh kì.

[Văn mẫu học sinh] Phân tích truyện ngắn Một người Hà Nội của Nguyễn Khải

Phân tích truyện ngắn Một người Hà Nội

Bài làm tham khảo.

Chẳng thơm cũng thể hoa nhài

Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An.

Như một lẽ tự nhiên, hình ảnh con người Hà thành luôn gắn với sự hào hoa, thanh lịch và không bao giờ bị pha lẫn bởi những biến đổi của thời cuộc. Những gì thuộc về khí chất, thuộc về con người ấy là chất riêng mà không một nơi nào, một ai có thể có. Dành một tình cảm lớn lao cho mảnh đất thủ đô nghìn năm văn hiến, dành trọn lòng yêu sự mến phục cho những con người thủ đô. Nhà văn Nguyễn Khải đã viết Một người Hà Nội– một truyện ngắn để lại trong lòng bạn đọc nhiều suy nghĩ.

Xem thêm:  Phân tích tính sử thi trong tác phẩm Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành

Nguyễn Khải là cây bút quen thuộc trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Ông đã viết những trang văn đầu tiên ở độ tuổi đôi mươi và đạt được nhiều dấu ấn đặc biệt. Dù sinh ra ở Hà Nội nhưng ông lại lớn lên trên nhiều mảnh đất khác nhau. Và có lẽ chính hành trình trưởng thành nay đây mai đó đã tạo nên những trải nghiệm và trở thành nhân tố quan trọng tạo dựng nên thành công của Nguyễn Khải. Sáng tác văn học của Nguyễn Khải có thể chia làm hai thời kì. Thời kì sáng tác đầu tiên là trước năm 1978 với những truyện ngắn chính luận như Mùa lạc; Người trở về… Sau năm 1978 là một loạt truyện ngắn mang tính triết luận như Cha và con, và… Một người Hà Nội….

Truyện ngắn Một người Hà Nội là một sáng tác tiêu biểu cho phong cách Nguyễn Khải thời kì sau này. Tác phẩm được viết năm 1990 và sau đó được in trong tập Hà Nội trong mắt tôi. Từng nhân vật, từng lời thoại đều để lại trong lòng bạn đọc những suy tư, trăn trở về mảnh đất, về con người thủ đô trước dòng chảy của thời gian.

Nhân vật chính mà được tác giả tập trung khai thác là nhân vật cô Hiền. Mở đầu tác phẩm, trong lời giới thiệu của tác giả, bà Hiền được giới thiệu: chúng tôi gọi là cô, cô Hiền. Cách giới thiệu của nhà văn rất tự nhiên, giản dị và chân thực. Qua đó còn bộc lộ tình cảm quý mến của tác giả. Nhân vật cô Hiền là người thông minh, xinh đẹp, sinh ra trong một gia đình giàu có và lương thiện, cô được dạy dỗ theo khuôn phép nhà quan; cô được bố mẹ cho phép mở một phòng tiếp khách văn chương gọi là salong văn học. Việc gặp gỡ, giao tiếp với con người thanh lịch của đất Hà thành đã thể hiện phong thái của cô Hiền: thanh tao, tài hoa. Trong sự nhận định của nhân vật tôi, cô Hiền đích thị là tư sản. Bởi cuộc sống cô Hiền rất sang trọng: ở nhà rộng, hướng quay qua cây si cổ thụ, mặt sang trọng, bàn ăn chải khăn trắng muốt, ngồi ăn đúng vị trí. Phong cách sống của cô rất đặc trưng cho người Hà Nội. Tác giả so sánh cách ăn của gia đình cô và gia đình mình và cho thấy sự chênh lệch giữa gia đình tác giả- một gia đình rất đỗi bình dân với sự quý phái, trang nhã của một gia đình Hà thành chính gốc.

Thông qua những tình huống ứng xử, tác giả cho người đọc thấy được tính cách của nhân vật. Cô Hiền trong cuộc sống gia đình cho thấy nhiều nét tính cách đặc biệt ở cô. Quan điểm của cô về người chồng trong gia đình được thể hiện qua việc chọn chồng. Người chồng phải là một người mực thước. Bà không chọn một người trong số văn nhân nghệ sĩ vui đùa thời son trẻ, cũng không chọn người quan viên chức tước. Bà lấy một người chồng rất bình thường: một ông giáo dạy cấp tiểu học hiền lành, chăm chỉ và lương thiện. Điều đầu tiên của một con người trụ cột là sự hiền lành. Khi mà con người hiền lành như vậy giữ vai trò trụ cột thì gây ảnh hưởng tới những đứa con. Người cha hiền lành ấy sẽ tạo nên người con cũng hiền lành, chuẩn mực. Và một gia đình chuẩn mực ấy chính là khao khát, mong muốn của bà Hiền. Bà vô cùng lí trí trong việc xây dựng gia đình, khao khát sự bình ổn, vững vàng trước sóng gió thời cuộc. Bà nhìn xa trông rộng, bà biết ông giáo là con người cần thiết cho mọi chế độ. Bà trân trọng, dành tình yêu thương cho người chồng. Bà Hiền đặt trách nhiệm làm vợ, làm mẹ lên trên hết.

Xem thêm:  [Văn mẫu học sinh] Phân tích đoạn kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt của Lưu Quang Vũ

Trong xã hội người ta quan niệm trọng nam khinh nữ, nhưng bà Hiền thì không. Bà quan niệm “người vợ phải là nội tướng”. Và “người đàn bà không làm nội tướng thì cái gia đình ấy cũng chẳng ra sao”. Bà đặt trách nhiệm của vợ trong việc xây dựng hạnh phúc gia đình lên hàng đầu. Người vợ phải làm sao giữ lửa, giữ hạnh phúc gia đình.

 Còn trong quan niệm về việc nuôi dạy con cái, từ việc sinh con, bà cho thấy sự chủ động. Trong năm bốn mươi tuổi, bà chấm dứt việc sinh con “nếu mà tôi và ông sống đến sáu mươi thì con út đã hai mươi, không phải sống dựa vào các anh chị nó”. Bà luôn muốn con cái tự lập. Đến việc nuôi dạy con, bà từ nhỏ đã dạy con từ đường đi, nước ở, dạy con sống chuẩn mực cho xứng đáng với người Hà Nội từ cách ăn nói, cách cầm bát, cầm đũa. Bà sắp xếp việc ăn uống rất chỉnh chu, trang trọng. Khi những người con lớn lên, bằng tình thương của người mẹ. Bà dạy con phải biết xấu hổ, phải có lòng tự trọng. Qua việc bà sống, bà ứng xử, ta càng thấy rằng sự xấu hổ là điều tiên quyết tạo cho con người lòng tự trọng. Khi người con lớn đi chiến trận, bà cũng nuốt nước mắt để con ra đi vì tự trọng, vì trách nhiệm. Đến đứa con thứ hai, bà cũng chấp nhận cho con ra đi. Bà không ngăn cản, cũng không khuyến khích vì muốn con biết lựa chọn. Từ việc nhỏ ăn uống đến việc lớn của quốc gia, dân tộc, ta càng nhìn thấy nét đẹp tiềm ẩn trong con người bà.

Trong nếp sinh hoạt của người Hà Nội thì bà là một người Hà Nội. Trước năm 1954, khi mà kháng chiến chống Pháp nổ ra, bà không đi tản cư, bà vẫn gắn bó với Hà Nội. Khi hòa bình ở miền Bắc lập lại, chế độ mới hình thành, nhiều người đi vào Nam, bà Hiền vẫn không rời xa Hà Nội. Bà vẫn sống giữa lòng thủ đô dẫu cuộc sống đầy biến động. Bà vẫn giữ nếp sống, nếp nghĩ thanh lịch của người Hà Nội bởi nó đã ăn sâu vào máu thịt bà. Nếp sống ấy thể hiện trong cách ăn ở, nói năng, cư xử . Sau năm 1975, khi mà miền Nam hoàn toàn giải phóng, con bà Hiền cũng trở lại miền Bắc, bà mở tiệc. Từng sự việc, từng con người trong buổi tiệc đều trang trọng, quý phái. Tác giả về Hà Nội, thấy Hà Nội đổi thay, nhưng đến nhà bà Hiền vẫn thấy Hà Nội quá. Hà Nội không chỉ là nơi ở mà nó ăn sâu vào nếp suy nghĩ, vào tâm hồn của bà. Chất văn hóa Hà Nội thấm sâu vào lối sống, vào tâm khản bà Hiền. Vì vậy mà nhà văn đã ví “bà Hiền như một hạt bụi vàng của Hà Nội”.

Trước những biến động của lịch sử xã hội mà trước hết là sau năm 1954, khi miền Bắc giải phóng, một Hà Nội vui hơn trước, trước câu hỏi của người cháu bà rất tỉnh táo. Bà không quá phấn khích, không lung lay trước những biến chuyển của thời cuộc. Bà không thích chế độ mới can thiệp vào cuộc sống lặt vặt của nhân dân. Bà thẳng thắn bày tỏ là mình không thích điều đó. Trong việc tính toán làm ăn, bà cũng rất tỉnh táo. Bà làm hoa giấy và chồng con phụ giúp. Bà có gương mặt tư sản nhưng không bóc lột ai thì làm sao được gọi là tư sản.

Xem thêm:  [Văn mẫu học sinh] Phân tích đoạn trích Những đứa trẻ trong hồi kí Thời thơ ấu của M. Go-rơ-ki

Theo những biến chuyển của lịch sử, sau năm 1975, con trai lớn của bà đi vào Nam, con trai thứ hai cũng xin vào Nam. Khi Dũng về, bà mở tiệc chiêu đãi và giữ phong thái của người Hà Nội. Những biến động lịch sử tác động lên cuộc sống của bà nhưng tâm tư của bà vẫn không thay đổi. Trong con người bà, phong thái Hà Nội ấy vẫn luôn tồn tại bất chấp thời gian. Luôn tỉnh táo, không quá phấn khích, vui mừng, luôn giữ nét đẹp sâu thẳm của người Hà Nội. Trước làn sóng văn hóa du nhập từ bên ngoài, trong những biến chuyển của thời cuộc, bà luôn tin rằng Hà Nội vẫn đẹp. Văn hóa Hà Nội vẫn vững bền như cây si cổ thụ ở đền Ngọc Sơn.

Dũng- con trai cả của bà Hiền là một con người tiêu biểu cho thế hệ thanh niên thời chống Mĩ. Và anh là một con người có lòng tự trọng, yêu nước, có lí tưởng cao đẹp. Khi về lại Hà Nội với độ tuổi trên dưới bốn mươi, trong buổi tiệc chiêu đãi, nhân vật tôi kể về một Sài gòn đẹp, lịch thiệp hơn thì Dũng chỉ im lặng. Khi có người hỏi, Dũng luôn mang trong lòng sự day dứt khi người bạn của anh ra đi, còn Dũng vẫn sống. Một người chiến thắng nhưng không sống trong vinh quang vì nỗi đau của người mẹ khác. Sự trách nhiệm, lòng tự trọng ấy đều được học từ người mẹ- người Hà Nội- cô Hiền.

Nhân vật Túc- một chàng trai Hà Nội ra đi vì tổ quốc. Khi mà chuyến tàu từ Thái Nguyên qua Hà Nội, Túc nhoài người ra khi có lời thông báo trên sân ga. Túc nhận ra tiếng của người mẹ. Âm thanh cuối cùng anh nghe thấy ở Hà Nội là tiếng của mẹ. Tiếng nói ấy trở thành kỉ niệm của cả hai người lính. Sự hi sinh của Túc cũng trở nên vô cùng xúc động.

Mẹ Túc là một người mẹ Hà Nội và cũng giống như bà Hiền. Bà là người mẹ giàu đức hi sinh. Mẹ Túc là người an ủi Dũng khi Dũng òa khóc. Bà nén nỗi đau vào trong vì sự hi sinh của Túc là sự hi sinh nguyên vẹn.

Người kể chuyện- tôi là người khách quan trong từng câu chữ. Và chúng ta thấy nhân vật tôi thường kể chuyện đối lập để bộc lộ nét đẹp của nhân vật trung tâm. Những chi tiết nhỏ nhặt được soi chiếu qua cái nhìn của tôi càng khiến câu chuyện càng trở nên sâu sắc. Tôi có thể là tác giả, là đại diện cho lớp người chung. Ngòi bút Nguyễn Khải thật sâu sắc khi dùng cái nhìn đầy khách quan qua “tôi”- người kể chuyện. Mạch kể của câu chuyện luôn tuân theo dòng chảy thời gian và nhẹ nhàng đi vào lòng bạn đọc. Câu chữ đọng lại trong tâm trí mỗi người là một hình ảnh hạt bụi vàng của Hà Nội- bà Hiền.

Thời gian là kẻ thù của con người. Đứng trước những biến chuyển của thời gian, con người bất lực chịu thua. Vậy nhưng ở đâu đó có những giá trị mãi vẹn nguyên, mãi thấm nhuần trong từng nét văn hóa. Và mỗi nét văn hóa càng trở nên đậm đà như cái cách bà Hiền- một người Hà Nội đang lưu giữ, lưu truyền chất Hà Nội trong gia đình bà. Và mỗi người Hà Nội hôm nay, hãy cùng nhau ý thức để làm giàu đẹp mảnh đất thủ đô nghìn năm văn hiến cho xứng đáng với nơi giữ lửa ngàn đời của cha ông.

Nguyễn Thị Thu Trang

Có thể bạn quan tâm

Leave a Comment